Oxford ontcijfert klassieke goudmijn
Door onze kunstredactie (NRC)
AMSTERDAM, 18 april 2005.
Een flinke snipper uit een verloren toneelstuk van Sofokles. Onbekend
materiaal van de tragediedichter Euripides. Een Troje-gedicht van
een navolger van Homeros. Het zijn slechts enkele van de ontdekkingen
die onlangs zijn gedaan aan de universiteit van Oxford.
Met infraroodstraling maakten geleerden zwaar beschadigde
tekstfragmenten uit de klassieke oudheid weer leesbaar. In de
Independent on Sunday zijn gisteren de eerste voorbeelden gepubliceerd.
De teksten die nu worden ontcijferd, zijn afkomstig uit een grote verzameling papyri die eind negentiende eeuw werd opgegraven op een antieke vuilstort in het Egyptische plaatsje Oxyrhynchus. De circa 400.000 fragmenten, waarvan in de afgelopen eeuw slechts een klein deel toegankelijk is gemaakt zijn volgens de oxfordse papyroloog Dirk Obbink van ongeëvenaard belang: "Het materiaal zal een nieuw licht werpen op bijna ieder aspect van het leven in Hellenistisch en Romeins Egypte." Daarnaast bevinden zich tussen de papyrussnippers ook kopieën van literaire teksten, die bijvoorbeeld werden gebruikt in het onderwijs of ter verstrooiing. Tussen de nu gepubliceerde vondsten zit bijvoorbeeld een tot nu toe onbekend fragment van dertig regels van Archilochos, een zevende eeuwse dichter van wie in totaal slechts vijfhonderd regels zijn overgeleverd. Van de tragediedichter Sofokles (ca 496-406) werden delen teruggevonden van Epigonoi ('Nakomelingen') een toneelstuk dat geheel verloren werd gewaand. Verder is er een gedeelte van een verdwenen roman van de tweede-eeuwse Grieks-Romeinse schrijver Loukianos teruggevonden, den, alsmede mythologische poëzie van de Griekse dichter Parthenios (eerste eeuw voor Christus).
De nieuwe methode van tekstonderzoek, die inktresten zichtbaar maakt met
infraroodstralen, zou volgens vooraanstaande wetenschappers
een tweede renaissance kunnen betekenen. Christopher Pelling,
een professor in Oxford, beschrijft de materiaal als "kernteksten
waarover de geleerden al eeuwen speculeren". Een andere
classicus, Richard Janko van de universiteit van Michigan, voegt
daaraan toe dat "we normaal gesproken maar één van dit soort
ontdekkingen per decennium doen!"
Het fragment van Sofokles, dat gisteren in The Independent on Sunday
werd gepubliceerd, is afkomstig uit een toneelstuk over de belegeringvan
Thebe waarvan wel de titel, Epigonoi ('De Nazaten'), is
overgeleverd. Het begint halverwege een zin van een van de acteurs:
"het geheel opslokkend, het flitsende ijzer scherpend". De dialoog
gaat verder met de woorden van een tweede acteur: "En de helmen
schudden hun purperen kammen, en voor de borstplaatdragers
beginnen de wevers aan hun wijze schietspoelliederen, die
de slapenden wakker maken."
De verwachting is dat zich tussen de reeds lang bekende en
gearchiveerde Oxyrynchus-papyri nog honderden onbekende fragmenten
bevinden, niet alleen van archaïsche en klassieke schrijvers als
Hesiodos, Sapfo en Euripides, maar ook van verloren christelijke
evangeliën, die geschreven werden rond de tijd van de eerste boeken
van het Nieuwe Testament.
Papyrus is een kwetsbaar materiaal, gemaakt uit de vezels van de
papyrusplant, dat minder goed bewaard blijft dan bijvoorbeeld perkament.
Het is dus ook geen toeval dat het merendeel van de papyrusvonsten
gedaan worden in Egypte, waar het woestijnzand en het droge
klimaat de bladen en boekrolfragmenten beschermd hebben.
De achthonderd dozen met papyri
uit het stadje Oxyrynchus in centraal-Egypte zijn opgeslagen in de
Sackler Library in Oxford, waar ze nu wachten op onderzoek.