Constitutiones apostolicae

Constitutiones apostolicae (Canones ecclesiastici apostolorum) vormen een belangrijke verzameling op het gebied van kerkelijk recht en liturgie, daterend uit de tweede helft van de 4e eeuw en zeer waarschijnlijk uit Syrië of uit Constantinopel afkomstig.

Volgens 6, 18, 11 zou het werk van apostolische oorsprong zijn en door Clemens van Rome aan de bisschoppen en priesters verzonden. De auteur schijnt ariaan geweest te zijn. De interpolator van de brieven van Ignatius heeft van de C. gebruik gemaakt. Op de trullaanse synode van 692 werden ze verworpen. Hun invloed is niet groot geweest. De eerste 6 boeken zijn op de Didascalia gebaseerd met bepaalde aanvullingen (bv. aanbeveling van de kinderdoop: 6, 15, 3v; de doop van de ketters wordt als ongeldig beschouwd: 6, 15, lv). Naast de lector wordt de subdiaken, ostiarius en psaltes genoemd. Boek 7, 1-32 is een uitbreiding van de Didache; 7, 33-49 geeft liturgische gegevens (gebedsformulieren, voorschriften over onderricht aan catechumenen; een morgengebed is bijna geheel met het Gloria identiek).

Voor het belangrijke boek 8 vormde de Kerkordening van Hippolytus de bron. Het behandelt de formulieren van de verschillende wijdingen (3-22); in 47 staan de 85 apostolische canons, die waarschijnlijk naderhand toegevoegd zijn. Ze betreffen voornamelijk keuze, wijding en taak van de clerus. In de lijst van canonische boeken (85) ontbreekt Openb. De eerste 50 canones zijn door de monnik Dionysius Exiguus in het latijn vertaald.


Lit. Editie: F. X. Funk, Didascalia et Constitutiones Apostolorum I (Tübingen 1905). - C. H. Turner (JTS 15, 1914, 53-65: het arianisme van de auteur). V. J. Bartlet, Churchlife and Church-order during the first four centuries (Oxford 1943). A. Baumstark, Liturgie comparée (Paris 1953). [Bartelink]


Afkortingen Lijst van Namen