Cento

Cento (Κέντρων > Κέντων, lett. 'opgelapte deken'), gedicht dat opgebouwd is uit verzen of versgedeelten van vroegere bekende gedichten. Vermoedelijk is de c. het eerst gemaakt door hellenistische dichters, waarbij het element spel, humor en parodie een belangrijke rol speelde (verg. ook reeds Aristophanes, Pax 1090-1094 en Ranae 1264-1268, 1285-1294, 1309-1323). Men vervaardigde vooral Homerus-c. 's.

Bij de Romeinen ontstond het genre waarschijnlijk in de 2e eeuw nC. Hier ging men van Vergilius- (en Ovidius-) verzen uit. Voorbeelden zijn de Medea van Hosidius Geta (ca. 200 nC), de anonieme De alea en de Cento nuptialis van Ausonius.

Sedert de 4e eeuw gaven christenen met Vergiliusverzen bijbelse en christelijke stoffen weer. Zo dichtte Proba tussen 360 en 370 in 694 hexameters de geschiedenis van de schepping en van het leven van Christus. Het met weinig succes nagestreefde doel was, de heidense dichters door christelijke te vervangen. Aan griekse zijde zijn de Homerus-c.'s van keizerin Eudocia te vermelden. De tragedie Christus patiens, die bestaat uit verzen van Aeschylus, Euripides en Lycophron, en die aan Gregorius van Nazianze werd toegeschreven, dient in de lle of 12e eeuw gedateerd te worden. In de middeleeuwen beleefde de c. nog een grote bloei (een voorbeeld is de Ecbasis Captivi uit de 10e eeuw). 'Centonisatie' vindt men ook in de liturgie. Verschillende liturgische teksten vormen een mozaïek van formules uit andere bronnen (vgl. Dom Havard, Centonisations patristiques dans les formules liturgiques [Dom Cabrol, Les origines liturgiques, Paris 1906, 281-316]).


Lit. F. Cabrol (DAL 2, 3255-3259). K. Schelkle (RAC 2, 972v). O. Delepierre, Tableau de la Iittérature du centon 1-2 (London 1874v). A. Baehrens, Poetae latini minores 4 (1882) 191-240. C. Schenkl, Poetae christianae minores 1 = CSEL 16, 512-627 (de c. van Proba en 3 kleinere Vergiliusc.'s: Pomponii versus ad gratiam Domini, De Verbi incarnatione en De ecclesia). F. Ermini, Il centone di Proba e la poesia centonaria latina (Rome 1909). [Bartelink]


Lijst van Auteurs