Tarquinius

Tarquinius, gelatiniseerde vorm van de etruskische familienaam Tarqu(n)-na. Vier Tarquinii hebben een belangrijke rol gespeeld in de oudste geschiedenis van Rome.

(1) Tarquinius Priscus, volgens de overlevering vijfde koning van Rome (616-579 vC). Lucius Tarquinius Priscus zou de zoon zijn van de Bacchiade Demaratus van Corinthe, die zich in het etruskische Tarquinii zou hebben gevestigd. Zijn oorspronkelijke naam Lucumo zou bij zijn adoptie in Tarquinius zijn veranderd, waaraan later ter onderscheiding Priscus werd toegevoegd. Zijn vrouw was de etruskische Tanaquil, die hem op de romeinse troon zou hebben geholpen. Ofschoon legenden de figuur van Tarquinius omgeven, wordt toch zijn historiciteit aangenomen. Hierop wijzen zijn naam, het verhaal over de Etruriër Mastarna, die in Rome aan de macht kwam na een koning Tarquinius te hebben vermoord en soms met Servius Tullius wordt geïdentificeerd, alsmede de traditie die zegt dat hij vele etruskische zaken in Rome introduceerde. Hiertoe behoren de muziek, culten als die van de Capitolijnse trias, offerritueel, mantiek, de triumphus-spelen, insignia, fasces en andere zaken. Behalve van een tempel op het Capitool die hij inwijdde zou hij ook van vele andere bouwwerken uit de koningstijd de initiatiefnemer zijn. Sommige aan hem toegeschreven oorlogen tegen naburige stammen kunnen eveneens historisch zijn, al bestaat het vermoeden dat een sterke overeenkomst met die van Tarquinius Superbus hier op enige verwarring wijst.


Lit. F. Schachermeyr (PRE 4A, 2369-2380). - C. Franzero, T. der Etrusker. Sein Leben und seine Zeit (München 1961). E. Gjerstad, Legends and Facts of Early Roman History (Lund 1962). M. Pallottino, Fatti e leggende (moderne) sulla più antica storia di Roma (Studi etruschi 31, 1963, 3-37).


(2) Tarquinius Superbus, zevende en laatste koning van Rome (534-510 vC), zoon van Tarquinius Priscus. Zijn cognomen is een latere toevoeging en zou verband houden met zijn tiranniek bewind, dat leidde tot de val van het koningschap. Op zijn historiciteit wijst o.m. zijn verdrag met Gabii, waarvan de tekst waarin overigens de bijnaam Superbus ontbreekt tot in Augustus' tijd bewaard bleef in de tempel van Semo. Zijn door sagen omweven leven vertoont enkele overeenkomsten met dat van zijn vader, wat soms tot vereenzelviging van beiden heeft geleid. Een van de bekendste verhalen over hem betreft Lucretia; sommige ervan zijn wellicht van griekse oorsprong.

Het aan Tarquinius Superbus verweten gewelddadig bewind is wellicht een later bedenksel om de afschaffing van de monarchie te rechtvaardigen. Historisch gezien ligt een samenhang daarvan met de afbrokkeling van de etruskische machtspositie in Italië na de nederlaag bij Cumae (474 vC) meer voor de hand. In ieder geval leidden de aan Porsenna toegeschreven restitutiepogingen ondanks een tijdelijke bezetting van Rome niet tot een blijvend resultaat. En rex zou tot in lengte van dagen in Rome een gehaat begrip blijven.


Lit. Livius 1, 49-60. F. Schachermeyr (PRE 4A, 2380-2389). - W. Fauth, Der Traum des Tarquinius Spuren einer etruskisch-mediterranen Widder-Sonnensymbolik bei Accius (Fr. 212 D) (Latomus 35, 1976, 469-503). Zie voorts Lit. bij Tarquinius (1).


(3) Tarquinius Collatinus. Lucius Tarquinius Collatinus, heerser van Collatia in Latium, was gehuwd met Lucretia, wier schending door Sextus Tarquinius de aanleiding zou zijn geweest tot de verdrijving van diens vader Tarquinius Superbus uit Rome. Collatinus behoorde tot de stichters van de republiek en bekleedde als een soort erfgenaam van de tarquinische macht samen met Brutus het eerste consulaat (509 vC). Nadat hij deze waardigheid had moeten neerleggen, begaf hij zich naar Lavinium, waar hij op hoge leeftijd stierf.


Lit. Livius 1, 57-60. - F. Schachermeyr (PRE 4A, 2389). - R. A. Bauman, The Abdication of Collatinus (Acta Classica 9, 1966, 129-141).


(4) Sextus Tarquinius, oudste zoon van Tarquinius Superbus. Voigens de overlevering zou hij Lucretia, de echtgenote van Tarquinius Collatinus hebben verkracht, die zich daarna het leven benam. Deze gebeurtenissen leidden tot de val van het koningschap te Rome. Bij een poging om dit te herstellen voerde Tarquinius de legers van de Tarquinii aan. Hij viel door moordenaarshand.


Lit. Livius 1, 57-60. - F. Schachermeyr (PRE 4A, 2391). [A.J. Janssen]


Lijst van Namen