Legioenen van het Romeinse Rijk vanaf C. Iulius Caesar tot de 3e eeuw nC

.
NAAM FORMATIE BASES Belangrijke
Activiteiten
Ontbonden
voor de 4e eeuw nC
LEGIO I
[Augusta; Germanica]
Waarschijnlijk door Caesar In 16 vC - 9 nC in Colonia Agrippinensis;
9-69 in Bonna
Nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC Titel Augusta ontnomen in 19 vC
Ontbonden in 70 nC wegens collaboratie met een rebel
LEGIO I ADIUTRIX ("Helper") Door Nero in 66 of 67 uit matrozen in Misenum, formeel door Galba in 69 In 70-86 legio II Adiutrixin Mogontiacum in Germany Superior; in 86 in Pannonia, later in Moesia; 97 in Brigetio in Pannonia en weer permanent vanaf 120 Nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC, in de Dacische oorlogen onder het commando van Domitianus en Traianus en waarschijnlijk in de Parthische oorlog in 114-117 -
LEGIO I ITALICA Door Nero, waarschijnlijk in 66 voor de geplande Kaspische expeditie 68 in Gallia at Lugdunum; sinds Vespasianus in Novae in Moesia Nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC -
LEGIO I MACRIANA LIBERATRIX Door rebellerende gouverneur van Africa L. Clodius Macer in 68 nC     Ontbonden door Galba (68/69)
LEGIO I MINERVA Door Domitianus in 83 Bonna in Germania Inferior Nam deel aan de Dacische Oorlogen van Trajanus (101-102, 105-106) en de veldtocht tegen de Parthen (162-166) van L. Verus -
LEGIO I PARTHICA Door Septimius Severus voor 197 In Singara in Mesopotamia Nam deel aan de veldtochten tegen de Parthen van Septimius Severus -
LEGIO II ADIUTRIX ("Helper") Waarschijnlijk door Nero in 67 uit matrozen in Misenum, formeel door Vespasianus in 70 Vanaf 71 in Britannia in Lindum en vanaf Agricola's bestuur in Deva. Na 87 aan de Donau (92 in Moesia, vervolgens in Aquincum in Pannonia Inferior) Nam deel aan de Dacische oorlogen van Trajanus (101-102, 105-106) en de veldtocht tegen de Parthen (162-166) van L. Verus -
LEGIO II AUGUSTA In 43 vC; opnieuw opgericht door Augustus In Hispania vanaf 30 vC, in Germannia na 9 nC, vanaf 17 in Argentorate; in Britannia na de invasie; van 74 of 75 permanent in Isca Nam deel aan de invasie van Britannia in 43 -
LEGIO II ITALICA Door Marcus Aurelius in 165 In Noricum, vanaf keizer Commodus in Lauriacum   -
LEGIO II PARTHICA Door Septimius Severus voor 197 Vanaf 202 in Albanum (21 km ten zuiden van Rome - het 1e legioen in de keizerperiode permanent gelegerd in Italia) Overgebracht naar het oosten voor de Parthische oorlog van Caracalla -
LEGIO II TRAIANA FORTIS ("Trajaans Dappere") Door Traianus rond 105 ...? , later in Syria; vanaf 125 in Egypte in Nicopolis bij Alexandria   -
LEGIO III AUGUSTA In 43 vC of waarschijnlijk door Octavianus in 41/40 Waarschijnlijk vanaf 30 vC in Africa in Ammaedara; in Theveste onder Vespasianus en tenslotte (vanaf 98) permanent in Lambaesis Overwinnaar onder het commando van Augustus Afgedankt door Gordianus III in 238 vanwege de steun aan een rebellerend legaat, maar weer opgericht door Valerianus in 253
LEGIO III CYRENAICA Voor 30 vC door M. Aemilius Lepidus of M. Antonius In Egypte vroeg in de regering van Augustus; in Nicopolis met Legio XXII Deiotariana; tijdelijk in Arabia (in 106 geannexeerd); na 117 in Egypte en vanaf 140 permanent in Arabia in Bostra Nam deel aan de Partische oorlog van Trajanus (115-117)  
LEGIO III GALLICA Door Caesar Diende in 48-42 vC in Gallia. Vanaf 30 vC in Syria; 68-70 in Moesia; vanaf 70 in Syria in Raphaneae; na de heroprichting door Severus Alexander in Danaba bij Damascus Diende in 48-42 vC in Gallia; nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC aan de kant van Vespasianus Afgedankt wegens een opstand tegen Elagabalus in 218/219, maar weer opgericht door Severus Alexander
LEGIO III ITALICA Door M. Aurelius in 165 nC In Raetia in Castra Regina    
LEGIO III PARTHICA Door Septimius Severus voor 197 In Mesopotamia, waarschijnlijk in Rhesaena    
LEGIO IV FLAVIA FELIX (&#n145;Flavian Fortunate&#n146;) Door Vespasianus in 70 uit de vroegere Legio IV Macedonica In Burnum in Dalmatia; ca. 86-101/102 in Moesia Superior in Singidunum; na de invasie in Dacia in Sarmizegethusa (Colonia Ulpia Traiana); vanaf de regering van H nCrianus permanent in Singidunum in Moesia Nam deel aan de Dacische oorlogen van Trajanus (101-102, 105-106)  
LEGIO IV MACEDONICA Door Caesar in 48 vC In Spanje in 30 vC-43 nC, later in Germania Superior Naam geeft vroege dienst in Macedonia; nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC Ontbonden door Vespasianus, vervangen door de Legio IV Flavia Felix
LEGIO IV SCYTHICA Voor 30 vC, misschien door M. Antonius Vanaf 30 vC in Macedonia; vanaf 9 nC in Moesia; vanaf 56/57 permanent in Syria, in Zeugma vanaf de regering van Vespasianus Nam waarschijnlijk deel aan de veldtochten tegen de Scythen in 29-27 vC  
LEGIO V ALAUDAE ("Larks") Door Caesar in 52 vC uit de plaatselijke bevolking van Gallia Transalpina In Spanje 30-19 vC, later aan de Rijngrens; vanaf 14 nC in Vetera in Germania Inferior Nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC; steunde Vitellius Weer opgericht door M. Antonius in 44 vC; verloor zijn nCelaar in 17 vC in Gallia; waarschijnlijk ontbonden door Vespasianus of later door Domitianus
LEGIO V MACEDONICA In 43 vC of door Octavianus in 41/40 In Macedonia 30 vC-6 nC, later in Moesia, in 45-61 en 71-86 in Oescus; in Troesmis na de Dacische oorlogen van Trajanus; ca.167-275 in Dacia; later in Oescus (Dacia Ripensis) In 61/62 in Armenia, later onder Vespasianus in de Joodse oorlog; nam deel aan de veldtecht tegen de Parthen (162-166) van L. Verus  
LEGIO VI FERRATA ("Beslagen met ijzer") Door Caesar in 52 vC in Gallia Cisalpina; weer opgericht in 44 vC, overgenomen door Antonius in 43 vC en later door Octavianus Als deel van het leger van Octavianus in Syria gelegerd, misschien in Raphaneae; vanaf 72 waarschijnlijk in Samosata; tijdelijk het garrizoen van de nieuwe provincie Arabia (na 105) en vervolgens in Judea (Syria Palaestina) Nam deel aan de burgeroorlog van 69 nC en marcheerde als deel van het leger van Vespasianus naar Italië; steunde Septimius Severus tegen Pescennius Niger  
LEGIO VI VICTRIX (Overwinnend) Door Octavianus in 41/40 vC In Spanje 30vC-69 nC; 69/70-105 in Novaesium in Germania Inferior; ca. 105 in Vetera; in 122 (?) overgebracht naar Britannia, permanent gebaseerd in Eburacum Bleef trouw aan Domitianus in de opstand van L. Antonius Saturninus in 89  
LEGIO VII In 59 vC of vroeger; weer opgericht door Octavianus in 44 vC Waarschijnlijk in de Balkan; vanaf 9 vC in Dalmatia in Tilurium; in 56/57 (?) overgebracht naar Moesia, vanaf de regering van Vespasianus gelegerd in Viminacium Bleef trouw aan Claudius in de opstand van Scribonianus, gouverneur van Dalmatia; nam deel aan de bondgenotenoorlog van 69 nC; steunde Vespasian  
LEGIO VII HISPANA [later GEMINA ("Tweeling")] Door Galba in 68 in Spanje (bijnaam Galbiana) Ging van Spanje naar Rome, daarna naar Carnuntum in Pannonia gezonden; in 74 terug in Spanje op de permanente basis in Legio Nam deel aan de burgeroorlog van of 69 nC: begeleidde Galba naar Rome; vocht later voor Vespasianus Weer opgericht in 70, misschien met soldaten uit Legio I en met nieuwe naam Gemina
LEGIO VIII AUGUSTA In 59 vC of vroeger; weer opgericht door Octavianus in 44 vC vanaf 30 vC in de Balkan; na 9 nC in Poetovio in Pannonia; vanaf ca. 45nC in Moesia in Novae; vanaf 70 in Argentorate in Germania superior Was succesvol onder het commando van Augustus  
LEGIO IX HISPANA Stamt ofwel van Caesar's 9e legioen, opgeheven in 46/45 vC ofwel a nieuwe lichting door Octavianus in 41/40 vC 30-19 vC in Spanje, overgebracht naar Illyricum, na 9 nC in Pannonia, misschien in Siscia; in 20-24 in Africa; na de invasie van Britannia gelegerd in Lindum; sinds ca. 71 in Eburacum; laatste aanwijzing in Britannia in 108 Nam deel aan de oorlog tegen Tacfarinas en aan de invasie van Britannia in 43; leed zware verliezen in opstand van Boudicca De basis in Eburacum werd overgenomen door Legio VI Victrix in ca. 120 nC; het legioen bestond nog in het midden van de jaren 120, maar het einde is onbekend
LEGIO X FRETENSIS (fretum - "kanaal") Door Octavianus in 41/40 vC In Macedonia na 30 vC; tegen 14 nC in Syria: in 17 in Cyrrhus, later in Zeugma; na de Joodse Oorlogen gelegerd in Jerusalem; in de 2e helft van de 3e eeuw overgebracht naar Aela aan de Rode Zee De naam suggereert deelname aan zeeslagen; nam vanaf 66 deel aan de Joodse Oorlog  
LEGIO X GEMINA ("Tweeling") 59 vC of vroeger, opnieuw gevormd in 44 vC; aan Octavianus leger toegevoegd na Actium Vanaf 30 vC in Spanje, waarschijnlijk in Petavonium; in 64 nC verplaatst naar Carnuntum in Pannonia en in 68 naar Spanje teruggezonden; vanaf 70 in Germania Inferior in Noviomagus; vanaf ca. 103 in Pannonia Inferior, eerst in Aquincum, verbolgens in Vindobona Bleef trouw aan Domitianus bij de opstand van Saturninus in 89  
LEGIO XI oorsprong onduidelijk: misschien ontstaan uit Caesars 11e legieoen, gelicht in 58 vC, maar misschien is het opnieuw gevormd door Octavianus in 41/40 vC In de Balkan; vanaf 9 nC in Dalmatia in Burnum; in 70 naar Germania Superior gezonden, gelegerd in Vindonissa; in ca. 101 verplaatst naar Brigetio in Pannonia; later in Moesia Inferior in Durostorum Bleef trouw aan Claudius bij de opstand van Scribonianus, gouverneur van Dalmatia (42 nC); steunde Vespasianus in de burgeroorlog van 69 nC; hielp in 70 de rebellie van Iulius Civilis onderdrukken  
LEGIO XII FULMINATA ("Met bliksem") waarschijnlijk onstaan uit het 12e legioen gevormd door Caesar in 58 vC; opnieuw gevormd in 44/43 vC Diende met Antonius in het oosten; waarschijnlijk naar Egypte gezonden door Augustus, maar het bij het einde van zijn regering in Syria; vocht in Armenia en Judea; vanaf 70 nC in Capp nCocia in Melitene In 62 nC bij een mislukte invasie van Armenia en het legioen werd onteerd door de overgave aan de Parthen in Rhandeia; vocht later in de Joodse Oorlog en raakte tijdelijk zijn nCelaar kwijt bij de terugtocht uit Jerusalem 66 nC nC; nam deel aan de veldtochten van M. Aurelius tegen de Qu nCi in 170  
LEGIO XIII GEMINA oorsprong onduidelijk, misschien ontstaan uit Caesars 13e, gelicht in 57 vC of gevormd door Octavianus in 41/40 vC; vermengd met een ander legioen na de slag bij Actium In Illyricum in het vroege keizerrijk; na 9 nC verplaatst naar de Rijn, in Vindonissa in Germania Superior; overgebracht naar Vindobona door Domitianus; werd na de Dacische Oorlogen deel van het eerste garnizoen van Dacia, gelegerd in Apulum; toen Dacia werd verlaten in 275 nC, werd het legioen verplaatst naar Ratiaria in de nieuwe provincie Dacia Ripensis Nam deel aan de tweede Dacische Oorlog van Trajanus (misschien ook aan de 1e)  
LEGIO XIV GEMINA oorsprong onbekend, misschien onstaan uit Caesars 14e, gelicht in 57 vC of gevormd door Octavianus in 41/40 vC; misschien vermengd met een ander legioen na de slag bij Actium In Illyricum in het vroege keizerrijk; vanaf 9 nC in Mogontiacum in Germania Superior; na de invasie van Britannia in 43 nC gelegerd in Viroconium; in 67 door Nero verplaatst voor zijn geplande veldtopcht in het oosten; teruggezonden naar Britannia door Vitellius; vanaf 70-92/93 aan de Rijn in Mogontiacum, verplaatst naar de Donau, misschein gelegerd bij Mursa in Moesia Superior; in 101 verplaatst naar Vindobona (Pannonia); tegen 114 gelegerd in Carnuntum (Pannonia Superior) Nam deel aan de invasie van Britannia in 43 nC en aan het onderdrukken van de opstand van Boudicca in 60-61; naam deel aan de veldtocht tegen Iulius Civilis in 70; steunde de rebellie van Saturninus in 89; een afdeling nam deel aan de Dacische Oorlogen van Trajanus in 101-102 en 105-106  
LEGIO XV APOLLINARIS ("van Apollo") Gevormd door Octavianus in 41/40 vC of vroeger In Illyricum in het vroege keizerrijk; na 9 nC in Pannonia, mogelijk in Emona, daarna in Savaria; misschien in Carnuntum vanaf de regering van Tiberius, in ieder geval zeker vanaf de regering van Claudius; in 63 verplaatst naar het oosten; vanaf 71 terug in Carnuntum; wwarschijnlijk overgebracht naar het oosten voor de Parthische veldtochten van Trajanus in 110; na 117 bgelegerd in Satala in Capp nCocia Vocht in de Joodse Oorlog in 66-70; een afdeling nam deel aan de Dacische Oorlogen van Trajanus in 101-102 en 105-106  
LEGIO XV PRIMIGENIA ("Eerstgeboren") "Eerst geborenn", d.i. van een nieuwe groep legioenen; misschien gevormd door Gaius in 39 nC voor zijn geplande veldtocht in Germania In Mogontiacum, daarna verplaatst naar Bonna en tenslotte naar Vetera in Germania Inferior; Een afdeling nam deel aan de invasie van Vitellius in Italië in 69 nC In 69 na het beleg in Vetera gaf de rest van het legioen zich over aan de rebel Iulius Civilis en het legioen verdween van de legerlijsten
LEGIO XVI [GALLICA] Gevormd door Octavianus, mogelijk in 41/40 vC; Vanaf 30 vC aan de Rijngrens; diende in Gallia; na 9 nC in Mogontiacum (Germania Superior); door Claudius verplaatst naar Novaesium (Germania Inferior) Deel van het legioen nam deel aan de invasie van Vitellius in Italy in 69 nC In 69 gaf de rest van het legioen zich over aan de rebel Iulius Civilis; daarna werd het legioen ontbonden door Vespasianus en weer gevormd als Legio XVI Flavia Firma
LEGIO XVI FLAVIA FIRMA ("Flaviaans stevig") Gevormd door Vespasianus uit de Legio XVI Gallica In Syria in 75 nC; later in Satala in Capp nCocia; na Trajanus Parthische Oorlog (114-117) permanent in Samosata in Syria    
LEGIO XVII

LEGIO XVIII

LEGIO XIX

Gelicht door Octavianus, mogelijk in 41/40 vC, al is er geen verslag van hun activiteiten gedurende de Burgeroorlog Vanaf 30 vC waarschijnlijk aan de Rijn gelegerd Nam deel aan de invasie van Germania tussen Rijn en Elbe In 9 nC werden alle drie legioenen in het Teutoburger Woud vernietigd door de Cherusci op hun tocht van zomer- naar winterkwartieren; hun aanvoerder P. Quinctilius Varus pleegde zelfmoord; de nummers van de legioenen werden niet meer gebruikt, al werden de nCelaars van het XIXe legioen en een van de andere heroverd door Germanicus in 15-16 nC en de laatste in 42
LEGIO XX VALERIA VICTRIX Gelicht door Octavianus in 41/40 vC of mogelijk na Actium In Spanje in 30-20 (?) vC, daarna in Illyricum in Burnum tot 9 nC; verplaatst naar Ara Ubiorum in Germania Inferior; verplaatst naar Novaesium gedurende de regering van Tiberius; na de invasie van Britannia in 43 gelegerd in Camulodunum, vanaf 49 bij Glevum; in de jaren 80 in Schotland, na de terugtrekking van Legio II nCiutrix uit Britannia in 87 in Deva Nam deel aan de invasie van Britannia in 43 en aan de veldtochten van Agricola en kan het fort van Inchtuthil in Schotland in ca. 83-87 gebouwd hebben  
LEGIO XXI RAPAX ("Rover") Gelicht door Octavian in 41/40 vC of mogelijk na Actium misschien in Raetia in het vroege keizerrijk; werd na 9 nC overgebracht naar Vetera in Germania Inferior en ca. 46 naar Vindonissa in Germania Superior; na de nederlaag van Iulius Civilis in 70 gelegerd in Bonna in Germania Inferior; naar Mogontiacum verplaatst in 83 in Germania Superior; na de rebellie van Saturninus in 89 gezonden naar de Donau Nam deel aan de invasie van Italië van Vitellius; vocht in 70 tegen Iulius Civilis; steunde in 89 de rebellie van L. Antonius Saturninus Vernietigd, waarschijnlijk in 92 in de slag tegen de Sarmaten
LEGIO XXII DEIOTARIANA Gevormd door Koning Deiotarus van Galatia, getraind en uitgerust volgens Romeins model; in het Romeinse leger ingelijfd door Augustus, waarschijnlijk voor 25 vC In Egypte in Nicopolis na 25 vC   Het lot van het legioen is onduidelijk; mogelijk vernietigd in de Joodse Opstand van 132-135 nC
LEGIO XXII PRIMIGENIA ("Eerstgeboren") Gevormd naast Legio XV Primigenia, misschien in 39 nC Vanaf ca. 43 nC in Mogontiacum in Germania Superior; na 69 nC kort in Carnuntum en tegen 71 op een nieuwe standplaats in Vetera in Germania Inferior; werd in 92/93, bij het overbrengen van Legio XIV Gemina naar de Donau, verplaatst naar naar Mogontiacum Nam deel aan de mars van Vitellius naar Rome in 69 nC  
LEGIO XXX ULPIA VICTRIX ("Ulpiaans Overwinnend") Gevormd in ca. 105 nC door Trajanus en naar hemzelf genoemd; nummer XXX toont dat het het 30e legioen in het leger was In Brigetio in Pannonia Superior; in Dacia gedurende de Tweede Dacische Oorlog; in 122 overgebracht naar Vetera in Germania Inferior, toen Legio VI Victrix naar Britannia werd gezonden Nam deel aan de Tweede Dacische Oorlog (105-106)  
Bron: The Oxford Classical Dictionary. (1996) Ed. door S. Hornblower and A. Spawforth. Oxford University Press
Terug Hoofdpagina