Top

Willem van Berchen, Gelderse Kroniek.
Vertaald en toegelicht door Leo Nellissen en Louis Swinkels.
Met een inleiding van Johan Oosterman.
Uitgeverij Verloren Hilversum. ISBN 978 9464552140. Prijs € 39,00.

Inkijkexemplaar Uitgeverij Verloren.

Top

De Latijnse tekst is gebaseerd op beide handschriften (Nijmegen en Hamburg) en op beide uitgaven (Sloet en De Mooy). Een toelichting geeft de verantwoording voor de keuzes die gemaakt zijn bij het samenvoegen van de Latijnse tekst en bij het vertalen.

Handschrift Nijmegen.
Ook via link naar Regionaal Archief Nijmegen (RAN).
Bij het Latijnse handschrift staan daar ook de getranscribeerde tekst en de vertaling. Deze vertaling kan in details afwijken van het Latijn, want het is de vertaling die in Gelderse Kroniek verschenen is (op grond van de Latijnse tekst, gebaseerd op beide handschriften en op beide uitgaven).
Editie Sloet. L.A.J.W. Sloet van de Beele, De nobili principatu Gelrie et eius origine, Den Haag 1870. Ook via link naar RAN.

Download (andere muisknop en dan 'koppeling opslaan') handschrift en transcriptie en vertaling (driemaal pdf).
Open de bestanden in bijvoorbeeld Adobe Acrobat.
Lees parallel op een wat groter scherm: met alt-L (Adobe) krijg je de bestanden naast elkaar op het scherm (alt-K: onder elkaar).

Handschrift Hamburg.
Ook via link naar Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg. Zoeken op "cod. hist. 31b".
Editie De Mooy. A.J. de Mooy, De Gelderse kroniek van Willem van Berchen, Arnhem 1950.

Top

Levensbeschrijving / Vita van Willem van Berchen in Biografisch Woordenboek Gelderland door Jan Kuys.

Top

Voorpublicaties uit de vertaling.

Nijmeegs Katern, 38 (2024), nr. 1.
1473: Karel de Stoute belegert en verovert Nijmegen. Dit verhaal komt uit paragraaf 391-394 van de vertaling.

Nieuwsbrief Vereniging Gelre, nr. 27 (december 2025).
Twee verhalen: het eerste over Eleonora van Engeland en Reinald II (paragraaf 211) en het tweede over de gevangenneming van hertog Arnold door zijn zoon Adolf (paragraaf 346).

Top

Corrigenda gaan er ongetwijfeld komen.

Top

Recensies gaan er hopelijk komen.

Top

Het vertalen van de Latijnse tekst volgt op het transcriberen van diezelfde tekst.
Bij het vertalen van de Latijnse tekst hebben we dankbaar gebruik gemaakt van het werk van Sloet en De Mooy. Zij hebben de manuscripten uit Nijmegen en Hamburg omgezet naar moderne (druk)letters.

Regelmatig hebben we toch het handschrift bekeken omdat de tekst niet duidelijk was door verschrijvingen, weggelaten woorden, fouten .
Het lezen (of liever: transcriberen) van deze beide manuscripten is op het eerste gezicht niet eenvoudig. Een aantal moeilijkheden doet zich voor:
* sommige letters wijken af van het moderne Latijnse alfabet, met name hoofdletters zijn vaak uitbundig.
* de schrijfwijze komt niet overeen met het klassieke Latijn.
* woorden worden op allerlei manieren afgekort, ingekort, verkort.
* letters gaan samen, gaan omhoog, gaan over in andere tekens.

Een onmisbaar hulpmiddel is het Lexicon Abbreviaturarum van Adriano Cappelli; Duitstalige uitgave (1928, 2e) met eraan toegevoegd een Engelse vertaling van het voorwerk (David Heimann en Richard Kay, 1982).

Als voorbeeld (en aanmoediging) staan hier de uitgewerkte transcripties van paragraaf 4 van de Gelderse Kroniek. Dit is de paragraaf waarin Willem van Berchen zichzelf voorstelt aan de lezer, zijn beweegredenen (lering en vermaak) onthult en aangeeft - hij is een geestelijke - dat dit alles ter meerder eer en glorie van God, Maria, Sint Steven en heel het hemelse Hof is.

Uitgewerkte transcriptie Nijmegen met Latijnse tekst met toegevoegde regelnummers uit handschrift Nijmegen. Het betreft pagina 3.

Uitgewerkte transcriptie Hamburg met Latijnse tekst met toegevoegde regelnummers uit handschrift Hamburg. Het betreft pagina 191, voorkant, laatste regels kolom 1 met vervolg kolom 2.

Beide uitgewerkte transcripties met afbeelding van de betreffende pagina uit de handschriften vind je in dit bestand.
Download (andere muisknop en dan 'koppeling opslaan') dit bestand en Nijmegen en Hamburg (driemaal pdf).
Open de bestanden in bijvoorbeeld Adobe Acrobat.
Lees parallel op een wat groter scherm: met alt-L (Adobe) krijg je de bestanden naast elkaar op het scherm (alt-K: onder elkaar).

En hier de vertaling van paragraaf 4 uit Gelderse Kroniek (pagina 44).

§ 4. Willem van Berchen richt zich tot de lezer Het is bekend dat ik, Willem van Berchen, pastoor van Niel in de Duffelt, afstam van voorouders uit deze stad. Ik heb besloten met verschillende, uitgebreide kronieken als bron onder Gods toezicht deze korte samenvatting te schrijven om lezers of luisteraars niet te vervelen, maar eerder ontspanning voor hun geest te bieden.       Vroeger lag de geschiedenis van de graven en, naderhand, de hertogen van Gelre en Zutphen en van genoemde stad Nijmegen her en der en overal verspreid. Deze verhalen heb ik met grote moeite en hard werken in dit boek bijeengebracht om te voorkomen dat door de laksheid van de geschiedschrijvers de herinnering aan zo grootse mannen ten prooi valt aan de vergetelheid, die die herinnering dan eeuwig schuldig blijft.       Ik vraag de welgezinde lezer om voornoemde gebeurtenissen niet met een sceptische maar met een waarheidsgezinde instelling te omarmen, omdat ik voornoemde daden op dezelfde wijze zoals ik ze in oude geschriften ontdekt en gevonden heb, neergeschreven heb tot eer van de almachtige God, van zijn moeder Maria, de reine maagd, van de zegenrijke Stephanus, de eerste martelaar, onze zeer trouwe beschermheilige, en van heel het hof in de hemel. Amen.

Top

Mochten er onverhoopt rechten overtreden worden op/door/met deze site, stuur dan even een mailtje zodat de plooien recht kunnen worden gestreken. Vragen en opmerkingen zijn welkom.

Leo Nellissen

Deze pagina maakt deel uit van www.STILUS.nl