| Kroniek van Gelre |
|
boekgegevens Latijnse tekst
Latijnse tekst en handschriften
CORRIGENDA (6-4-2026)
levensbeschrijving Willem van Berchen
klein mini-cursusje transcriberen
recensies
voorpublicaties
symposium 25 maart 2026
Top
Willem van Berchen, Gelderse Kroniek.
Inkijkexemplaar Uitgeverij Verloren.
Top
Willem van Berchen. Chronicon Geldriae / Gelderse kroniek. De Latijnse tekst.
Uitgeverij Stilus, Tilburg. ISBN 9789083224206
Top
De Latijnse tekst is gebaseerd op beide handschriften (Nijmegen en Hamburg) en op beide uitgaven (Sloet en De Mooy). Een toelichting geeft de verantwoording voor de keuzes die gemaakt zijn bij het samenvoegen van de Latijnse tekst en bij het vertalen.
Handschrift Nijmegen.
Download (andere muisknop en dan 'koppeling opslaan') handschrift en transcriptie en vertaling (driemaal pdf).
Handschrift Hamburg.
Top
Levensbeschrijving / Vita van Willem van Berchen in Biografisch Woordenboek Gelderland door Jan Kuys.
Top
Voorpublicaties uit de vertaling
Nijmeegs Katern, 38 (2024), nr. 1.
Nieuwsbrief Vereniging Gelre, nr. 27 (december 2025).
Top
Corrigenda / verbeteringen / aanpassingen
Top
Plaats voor recensies
Top
Het vertalen van de Latijnse tekst volgt op het transcriberen van diezelfde tekst.
Regelmatig hebben we toch het handschrift bekeken omdat de tekst niet duidelijk was door verschrijvingen, weggelaten woorden, fouten .
Een onmisbaar hulpmiddel is het Lexicon Abbreviaturarum van Adriano Cappelli; Duitstalige uitgave (1928, 2e) met eraan toegevoegd een Engelse vertaling van het voorwerk (David Heimann en Richard Kay, 1982).
Als voorbeeld (en aanmoediging) staan hier de uitgewerkte transcripties van paragraaf 4 van de Gelderse Kroniek. Dit is de paragraaf waarin Willem van Berchen zichzelf voorstelt aan de lezer, zijn beweegredenen (lering en vermaak) onthult en aangeeft - hij is een geestelijke - dat dit alles ter meerder eer en glorie van God, Maria, Sint Steven en heel het hemelse Hof is.
Uitgewerkte transcriptie Nijmegen met Latijnse tekst met toegevoegde regelnummers uit handschrift Nijmegen. Het betreft pagina 3.
Uitgewerkte transcriptie Hamburg met Latijnse tekst met toegevoegde regelnummers uit handschrift Hamburg. Het betreft pagina 191, voorkant, laatste regels kolom 1 met vervolg kolom 2.
Beide uitgewerkte transcripties met afbeelding van de betreffende pagina uit de handschriften vind je in dit bestand.
En hier de vertaling van paragraaf 4 uit Gelderse Kroniek (pagina 44).
Top
Op woensdag 25 maart 2026 is er een symposium geweest in de Sint Stevenskerk in Nijmegen naar aanleiding van de uitgave van de vertaling.
Mochten er onverhoopt rechten overtreden worden op/door/met deze site, stuur dan even een mailtje zodat de plooien recht kunnen worden gestreken. Vragen en opmerkingen zijn welkom. Leo Nellissen
Deze pagina maakt deel uit van www.STILUS.nl
Vertaald en toegelicht door Leo Nellissen en Louis Swinkels.
Met een inleiding van Johan Oosterman.
Uitgeverij Verloren Hilversum. ISBN 978 9464552140. Prijs € 39,00.
Ook via link naar Regionaal Archief Nijmegen (RAN).
Bij het Latijnse handschrift staan daar ook de getranscribeerde tekst en de vertaling. Deze vertaling kan in details afwijken van het Latijn, want het is de vertaling die in Gelderse Kroniek verschenen is (op grond van de Latijnse tekst, gebaseerd op beide handschriften en op beide uitgaven).
Editie Sloet. L.A.J.W. Sloet van de Beele, De nobili principatu Gelrie et eius origine, Den Haag 1870. Ook via link naar RAN.
Folder met uitleg over het handschrift in Nijmegen.
Open de bestanden in bijvoorbeeld Adobe Acrobat.
Lees parallel op een wat groter scherm: met alt-L (Adobe) krijg je de bestanden naast elkaar op het scherm (alt-K: onder elkaar).
Ook via link naar Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg. Zoeken op "cod. hist. 31b".
Editie De Mooy. A.J. de Mooy, De Gelderse kroniek van Willem van Berchen, Arnhem 1950.
1473: Karel de Stoute belegert en verovert Nijmegen. Dit verhaal komt uit paragraaf 391-394 van de vertaling.
Twee verhalen: het eerste over Eleonora van Engeland en Reinald II (paragraaf 211) en het tweede over de gevangenneming van hertog Arnold door zijn zoon Adolf (paragraaf 346).
Een ander gedicht over deze hertog Reinald:
Maar voordat de koning wilde vertrekken, wenste hij hertog Willem heel graag te ontmoeten. Begeleid door een garde in vol ornaat en gekleed in een voor de helft met goud en zilver versierd jasje reed die met groot vertoon af op de koning met wie hij zich had verzoend.
Tiel 646.
925-965.
Jan van Groesbeeck.
Bij het vertalen van de Latijnse tekst hebben we dankbaar gebruik gemaakt van het werk van Sloet en De Mooy. Zij hebben de manuscripten uit Nijmegen en Hamburg omgezet naar moderne (druk)letters.
Het lezen (of liever: transcriberen) van deze beide manuscripten is op het eerste gezicht niet eenvoudig. Een aantal moeilijkheden doet zich voor:
* sommige letters wijken af van het moderne Latijnse alfabet, met name hoofdletters zijn vaak uitbundig.
* de schrijfwijze komt niet overeen met het klassieke Latijn.
* woorden worden op allerlei manieren afgekort, ingekort, verkort.
* letters gaan samen, gaan omhoog, gaan over in andere tekens.
Download (andere muisknop en dan 'koppeling opslaan')
dit bestand en
Nijmegen en
Hamburg (driemaal pdf).
Open de bestanden in bijvoorbeeld Adobe Acrobat.
Lees parallel op een wat groter scherm: met alt-L (Adobe) krijg je de bestanden naast elkaar op het scherm (alt-K: onder elkaar).
§ 4. Willem van Berchen richt zich tot de lezer
Het is bekend dat ik, Willem van Berchen, pastoor van Niel in de Duffelt, afstam van voorouders uit deze stad. Ik heb besloten met verschillende, uitgebreide kronieken als bron onder Gods toezicht deze korte samenvatting te schrijven om lezers of luisteraars niet te vervelen, maar eerder ontspanning voor hun geest te bieden.
Vroeger lag de geschiedenis van de graven en, naderhand, de hertogen van Gelre en Zutphen en van genoemde stad Nijmegen her en der en overal verspreid. Deze verhalen heb ik met grote moeite en hard werken in dit boek bijeengebracht om te voorkomen dat door de laksheid van de geschiedschrijvers de herinnering aan zo grootse mannen ten prooi valt aan de vergetelheid, die die herinnering dan eeuwig schuldig blijft.
Ik vraag de welgezinde lezer om voornoemde gebeurtenissen niet met een sceptische maar met een waarheidsgezinde instelling te omarmen, omdat ik voornoemde daden op dezelfde wijze zoals ik ze in oude geschriften ontdekt en gevonden heb, neergeschreven heb tot eer van de almachtige God, van zijn moeder Maria, de reine maagd, van de zegenrijke Stephanus, de eerste martelaar, onze zeer trouwe beschermheilige, en van heel het hof in de hemel. Amen.
Lees hier de aankondiging en hier de uitleg bij het tentoongestelde handschrift (link GAN).
