Doop (2e-5e eeuw). Sedert het einde van de 2e eeuw werd, zoals wij b.v. uit de geschriften van Tertullianus lezen, de doop bij volwassenen voorafgegaan door een voorbereidingstijd, het catechumenaat. In de loop van de 3e eeuw ontstonden moeilijkheden over de vraag of de door ketters toegediende doop geldig was. Op synodes te Carthago (255 en 256) onder leiding van Cyprianus werd de herdoop voor Africa verplicht gesteld, hetgeen echter vanuit Rome verworpen werd, waar het gebruik heerste van de reconciliatie (het opnieuw opnemen door handoplegging). Geleidelijk vond de romeinse opvatting overal ingang.
Was in de oudste christentijd de doop van volwassenen
het meest voorkomend (de meeste christenen
waren bekeerlingen), zeer vroeg kende men ook de
kinderdoop (vgl. Tertullianus, De baptismo 18). Duidelijk
spreken hierover Irenaeus,
Origenes en
Cyprianus
(Epistula 64). In de 4e eeuw stelden velen, bekeerlingen
zowel als christenen van huis uit, het ontvangen
van de doop uit, zelfs tot hun sterfbed. Bij de
kerken ontstonden doopgebouwen (baptisteria).
Gewoonlijk vond de doop plaats door drievoudige
volledige onderdompeling (immersio), bij ziekte e.d.
door begieting (infusio). In het westen daalde de
dopeling ook wel tot zijn middel in de vont af, waarbij
de bisschop hem driemaal water over het hoofd
goot. De plechtige doop vond plaats op de vigilies
van pasen en pinksteren, in het oosten ook op
epiphanie (6 jan.).
Lit. P. de Puniet (DAL 2, 251-346). - A. Villien, Les sacrements,
Histoire et liturgie (Paris 1904). J. Ernst, Papst Stephan
I und der Ketzertaufstreit (Mainz 1905). F. Dölger, Der
Exorzismus im altchristlichen Taufritual. Eine religionsgesch.
Studie (Studien zur Gesch. und Kultur des Altertums,
5,3-4, Paderborn 1911). J. Coppens, L'imposition des mains et
les rites connexes dans le N.T. et dans l'Église ancienne
(Wetteren 1925). A. d'Alès, Baptême et confirmation (Paris
1927). A. Benoit, Le baptême chrétien au second siècle
(ib. 1953). B. Botte, Le baptême dans l'Église Syrienne
(L'Orient Syrien 1, 1956, 137-155). J. Ysebaert, Greek Baptismal
Terminology. Its Origins and early Development
(Graecitas Christianorum Primaeva 1, Nijmegen 1962). Thérèse
Gavois, La théologie du baptême chez les Pères latins
d'Afrique aux III. et IV. siècles (Paris 1963). J. Jeremias,
The Origins of Infant Baptism (London 1963). [Bartelink]