Martyrologium, officiële lijst van christelijke martelaren
met bijzonderheden over hun martyrium.
In de kerken van het Oosten kwamen ze voor in de
vorm van menologia (liturgische boeken met heiligenlevens,
naar maanden geordend) en synaxaria
(liturgische boeken met korte heiligenverhalen, geordend
volgens de kalender, ter voorlezing in de
ochtenddienst). De oudste martyrologia hebben de
vorm van kalenders, met een korte vermelding van
bijzonderheden over een martelaar op de dag van
zijn feest. Sommige zijn lokaal, bv. de kalender van
Rome van 354 (Chronographicus) en die van
Carthago van ca. 505, andere algemeen, bv. het bekende
Hieronymianum (ca. 450 in Italië samengesteld
naar een ouder m. uit Klein-Azië) en het
Breviarium Syriacum (411). De voor liturgisch gebruik
bestemde martyrologia werden in later tijd
samengesteld uit bronnen van uiteenlopende historische
waarde (o.a. door Beda, ca. 730) en in de
9e eeuw door Florus van Lyon, Rhabanus Maurus,
Ado van Vienne en Usuardus van St. Germain. Het
M. Romanum, het uit 1584 daterende officiële m.
van de katholieke kerk, is een bewerking van het
laatste. Het is naderhand nog weer herhaaldelijk bijgewerkt
en herzien.
Lit. Uitgave van het Hieronymianum: G. B. de Rossi/L. Duchesne
in ASS Nov. II 1 (1894). Nieuwe uitgave door H.
Quentin, met commentaar van H. Delehaye in ASS Nov. II
2 (1931). - H. Leclercq (DAL 10, 1932, 2523-2619). - H.
Achelis. Die Martyrologien. Ihre Geschichte und ihr Wert
(Abh. Gött. Akad. der Wiss. N.F. 3,3, Göttingen 1900). H.
Quentin, Les Martyrologes historiques du moyen-âge (Paris
1908). J. Baudot, Le Martyrologe (Paris 1911). B. de Gaiffier,
De l'usage et de la lecture du martyrologe (AB 79, 1961,
40-59).
[Bartelink]