Lituus
De lituus is een variant van de tuba. Het is een
buisvormig blaasinstrument, dat aan het uiteinde
is omgebogen. Het geluid van de lituus
klonk als dat van de tuba: schril en scherp. Op
tal van afbeeldingen is te zien dat de lituus
werd geblazen bij processies en begrafenisplechtigheden.
In de antieke literatuur worden de begrippen
lituusblazer (liticen) en de tubablazer (tubicen)
vaak zonder onderscheid gebruikt. Opvallend
is dat lituusblazers geen enkele maal in inscripties
genoemd worden samen met militaire
tuba-, cornu- en bucinablazers. Het is dan ook
onduidelijk of de lituus, zoals tot voor kort
steeds is aangenomen, wel in gebruik was in
het Romeinse leger.
Twee bronzen litui uit het Romeinse Rijnland
zijn riviervondsten zonder duidelijke militaire
context: één komt uit de Rijn bij Düsseldorf,
de andere uit de Main bij Flörsheim. De eerste
is 78 cm. lang. Hij is gestemd in A en
heeft een bereik van zes tonen. Het mondstuk
is aangegoten en is enigszins onregelmatig van
vorm. Rond de buis zijn op drie plaatsen metalen
banden aangebracht, waarvan er twee zijn
voorzien van een oog waaraan een draagband
kon worden bevestigd. Mogelijk zijn deze litui
niet Romeins, maar Keltisch van oorsprong.