Palimpsest

Palimpsest (παλίμψηστον of -ος), in de codicologie en de paleografie technische term voor een perkamenten handschrift waarvan het oorspronkelijke schrift zoveel mogelijk is uitgewist (meestal met melk), waarna het perkament opnieuw (πάλιν) geschaafd (ψηστός, van ψάω, 'schaven') en opnieuw beschreven (vandaar de latijnse term codex rescriptus) werd. Dit procédé werd vooral toegepast in omstandigheden waarin perkament schaars en dus duur was; men gebruikte er codices voor waarvan de inhoud weinig belangstelling meer trok. Om de onderste tekst weer zichtbaar te maken werden in de 19e eeuw dikwijls chemicaliën gebruikt, die het handschrift meestal ernstig beschadigden. Thans boekt men goede resultaten door toepassing van onschadelijke fotografie met ultraviolette stralen. Een aantal belangrijke teksten uit de oudheid zijn ons slechts in de onderste schriftlaag van p.en overgeleverd. Een van de beroemdste p.en is codex Vaticanus latinus 5757 (4e eeuw), die delen van Cicero's De republica bevat. [Nuchelmans]
De oorspronkelijke tekst (Cicero de Rep.2,57, met grote letters) begint met de woorden:

in civitate
compensato
sit et iuris et
officii et mu
neris aut et...

Hieroverheen is een tekst van Augustinus geschreven:

tae cum carbonibus desola
toris dicas siv(e u)astatorib; (; = us) dicas

---