Nicolaüs (Νικόλαος), griekse eigennaam. Vermelding verdienen:
(1) Nicolaüs van Damascus, veelzijdig grieks geleerde uit de 1e eeuw vC, raadsman, hofgeschiedschrijver en hofwijsgeer van Herodes de Grote. Voordien was hij een tijd lang belast met de opvoeding van de drie kinderen van Antonius en Cleopatra. In 12, 8 en 4 vC bezocht N. met diplomatieke opdrachten Rome; hij genoot de achting van keizer Augustus, die hem vermoedelijk op een van zijn reizen in het Oosten had leren kennen.
Van zijn werken zijn slechts fragmenten en excerpten bewaard gebleven:
1. Ἱστορίαι in 144 boeken, een omvangrijke wereldgeschiedenis vanaf het assyrische rijk tot de dood van koning Herodes (4 vC), waarvan de boeken 123 en 124 de voornaamste bron vormden voor de boeken 14-17 van Flavius Josephus' Ἀρχαιολογία;
2. een levensbeschrijving van keizer Augustus, voor een groot deel gebaseerd op diens autobiografie;
4. Παραδόξων ἐθῶν συναγωγή (Verzameling van vreemde zeden);
5. een overzicht van de filosofie van Aristoteles, waarvan we een syrische epitome bezitten, en andere wijsgerige geschriften.
Voor zover nog na te gaan is, was N. een boeiend
verteller en een goed stilist.
Lit. Uitgaven van fragmenten en excerpten: F. Jacoby, Die
Fragmente der griechischen Historiker 2A (Berlin 1926 =
Leiden 1961) nr. 90, met commentaar in 2C. H. J. Drossaart
Lulofs, N. Damascenus, On the Philosophy of Aristotle.
Fragments of the first five books translated from the Syriac
(Leiden 1965 = 1969). - R. Laqueur (PRE 17, 362-424). B.
Z. Wacholder, N. of Damascus (Berkeley 1962)- G. W.
Bowersock, Augustus and the Greek World (Oxford 1965)
134- 138.
(2) Nicolaüs van Myra,
retoricaleraar uit de 5e eeuw nC, van wie een verhandeling over
progymnasmata
bewaard gebleven is. Zijn handboek der welsprekendheid
en zijn meletai zijn verloren gegaan.
N. was een leerling van de neoplatonici
Plutarchus
en Proclus; hij bekleedde onder meer
een leerstoel in Constantinopel.
Lit. Uitgaven: L. Spengel, Rhetores Graeci 3 (Leipzig 1856)
447-498. J. Felten, Nicolai Progymnasmata (ib. 1913). - W.
Stegemann (PRE 17, 424-457). - K. Orinsky, De Nicolai
Myrensis et Libanii quae feruntur progymnasmatis (Diss.
Breslau 1920). [Nuchelmans]