Doopsymbool (symbolum apostolorum), bij de doop
uitgesproken geloofsbelijdenis. Reeds in de oudste
christentijden moet de gewoonte van het afleggen
van een geloofsbelijdenis vóór de doop gangbaar geweest
zijn (vgl. ook Hand 8, 37), maar de oorsprong
van het d. blijft duister, ondanks de talrijke onderzoekingen.
Men neemt tegenwoordig aan dat er in de
2e eeuw een christologische en een trinitaire formule
naast elkaar bestonden. In de
Epistula apostolorum
vinden wij een zeer oude vorm van een dergelijke
trinitaire formule. Het verspreidingsgebied van
deze formules is zeer onzeker. In de 3e eeuw ontstond
een romei.ns type dat zich in het Westen, met
vele varianten, doorzette. Hierin waren beide vormen
met elkaar versmolten. Aanvankelijk was de
formulering nog weinig vast, hetgeen blijkt uit het
voorkomen van wisselende formuleringen bij eenzelfde
auteur. Belangrijke getuigen uit de 4e eeuw
zijn voor de griekse overlevering: Eusebius van Caesarea,
Epiphanius van Salamis en Cyrillus van Jeruzalem;
voor de latijnse overlevering: Rufinus van
Aquileia en Nicetas van Remesiana.
Lit. P. Batiffol (DTC 1, 1660-1673). - F. Kattenbusch, Das
apostolische Symbol 1. Die Grundgestalt des Taufsymbols
2. Verbreitung und Bedeutung des Taufsymbols (Leipzig
1894-1900). B. Capelle, Le symbole romain au H. siècle (RB
39, 1927, 33-45). J. Lebreton, Les origines du symbole baptismal
(RScR 20, 1930, 97-124). M. Restrepo-Jamarillo, La
doble Formula Simbolica en Tertulliano (Gregorianum 15,
1934, 3-58). H. J. Carpenter, Creeds and baptismal Rites in
the first four Centuries (JTS 44, 1943, 1-11). O. Cullmann,
Les premières confessions de foi chrétienne² (Paris 1948).
J. de Ghellinck, Patristique et Moyen Age 1. Les recherches
sur les origines du symbole des apôtres² (Gembloux 1949). J.
Kelly, Early Christian Creeds (London 1950). J. Quasten,
Baptismal Creed and Baptismal Act in St. Ambrose's De
mysteriis and De sacramentis (Mélanges De Ghellinck 1,
Gembloux 1951, 223-234). B. Botte, Note sur le Symbole
baptismal de St. Hippolyte (ib. 189-200). [Bartelink]