Klaagliederen

Klaagliederen (hebr. 'ēkā naar het beginwoord, LXX Θρῆνοι, Vg Lamentationes), in de hebreeuwse canon opgenomen onder de Megilloth in de afdeling van de Ketuwim; in de LXX en Vg toegeschreven aan Jeremia (zie de proloog) en daarom geplaatst na het boek Jeremia.

tekst

K. bestaat uit 5 hoofdstukken die na de ondergang van Jeruzalem in 586 vC zijn geschreven in de vorm van alfabetische acrosticha (1-4), resp. slechts met de omvang van het alfabet (5, met 22 vss). Thema van het boek, dat reeds in de babylonische Talmud (Baba Bathra 15a) als qīnōt (= klaagliederen) wordt aangeduid, is de klacht over het verwoeste heiligdom. Qua genre en thematiek is het te vergelijken met het sumerische gedicht over de ondergang van Ur (ANET, 455vv) waarin ook het lied van de klaagvrouw naast de collectieve klacht van het volk voorkomt. Op grond van 2Kr 35,25 en Jr 9,21 heeft men K. reeds vroeg aan Jeremia toegeschreven, maar de oorsprong van de K. is waarschijnlijk te zoeken in de liturgie voor de rouw- en boetedag om de ondergang van Jeruzalem (Zach 7 ,Ivv; 8,18vv; vgl. Jr 41, 50). Traditioneel worden K. in de synagoge gelezen op de 9e Av, de vastendag vanwege de verwoesting van Jeruzalem.

In de K. probeert men in de geloofscrisis ontstaan door de val van Jeruzalem een antwoord te vinden op de vraag naar de oorzaak van de ondergang. Zo wordt de ondergang geduid als een gericht Gods (2, 21; 4,11-16), dat Jeruzalem door haar zonde (1,8,14; 5,6v) over zich heeft afgeroepen. Daarom klinkt een toon van boete door de gedichten. In de klacht wordt evenwel ook duidelijk, met name in 3,22 vv, dat men zeker is dat het klagen door God wordt gehoord en dat men daarom kan hopen op een keer in het lot (vgl. 5,21).


Lit. Commentaren: W. Rudolph² (1962). H. J. Kraus³ (1968; lit.). - H. Jahnow, Das hebräische Leichenlied im Rahmen der Völkerdichtung (BZAW 36, 1923, 168-191). N. K. Gottwald, Studies in the Book of Lamentations (London 1954). B. Albrektson, Studies in the Text and Theology of the Book of Lamentations with a Critical Edition of the Peshitta Text (Lund 1963). O. Eissfeldt, Einleitung in das Alte Testament (Tübingen 1964) 677-684, 1018. [Hoogewoud]


Afkortingen Lijst van Namen