Nag Hammadi
Nag Hammadi, huidige arabische naam van een ca.
50 km ten noordwesten van Luxor in Egypte gelegen
dorp (in de oudheid Chenoboskion,
waarbij in 1945 of 1946 bij graafwerkzaarnheden
door een groep fellahin een um met dertien
manuscripten (papyruscodices) werd gevonden die
gnostisch bleken te zijn (gnosis). In 1948/1949
kwamen deze in 3 gedeelten naar Kairo. Een gedeelte
werd in 1952 in Europa verkocht (de zogenaamde
Jung-codex), waaruit in 1956 het Evangelie van de
Waarheid werd gepubliceerd. Na aanvankelijke
moeilijkheden is de publicatie van de uiterst belangrijke
vondst - men bezat tot dusver slechts zeer
weinig gnostische teksten - geleidelijk op gang gekomen.
Naast egyptische geleerden houden zich hier
o.a. Puech, Quispel, Doresse en Till mee bezig. De
geschriften zijn in verschillend handschrift en dateren
waarschijnlijk uit de tweede helft van de 4e of
het begin van de 5e eeuw. De meeste teksten zelf
zijn vroeger ontstaan; zo dateert het Evangelie van
de Waarheid waarschijnlijk uit ca. 140. De manuscripten
zijn in het koptisch, maar waarschijnlijk
bijna alle vertalingen uit het grieks. Enkele titels van
de manuscripten zijn: Apocryphon van Johannes,
Evangelie van de Waarheid, Evangelie van Thomas,
Evangelie van Philippus, Hypostasis van de Archonten,
Openbaring van Paulus, Openbaring van Jacobus,
Handelingen van Petrus en Uiteenzetting van
de Gnosis.
Lit. W. C. van Unnik, Newly Discovered Gnostic Writings
(London 1959). J. Doresse, The Secret Books of the Egyptian
Gnostics (London 1960). D. M. Scholer, N. H. Bibliography
1948-1969 (Leiden 1971). Id., The Facsimile Edition of the
N. H. Codices, Codex VI (Leiden 1972). Zie verder s.v.
Gnosis.
[Bartelink]