Kerstmis (zie ook Epiphanie). Het Kerstfeest is in het Westen ontstaan, en wel te Rome, waar het in 336 reeds gevierd werd (op 25 december). Over de christelijke tradities (speciaal in verband met het Epiphanie-feest in het Oosten) en de historische omstandigheden die de verschijning van dit feest bepaald hebben (natalis solis invicti) is veel geschreven.
In 360 vinden wij het Kerstfeest in Noord-Africa
(later werd daar onder invloed van het
Oosten ook Epiphanie ingevoerd); daarentegen was
in Gallië met zijn sterke connecties met het Oosten
Epiphanie primair. In 380 treffen wij het Kerstfeest
in Constantinopel en Klein-Azië aan, ca. 386 in
Antiochië, eerst ca. 430 in Egypte. Ook in Palestina
werd het in die tijd ingevoerd, maar het raakte
later weer in onbruik, en werd eerst op het einde
van de 6e eeuw definitief ingevoerd. Armenië aanvaardde
dit feest niet. De invoering van K. in het
Oosten heeft invloed gehad op het karakter van het
feest van 6 januari (dit werd steeds meer in het
Oosten tot gedachtenisfeest van de doop van Christus).
Lit. H. Usener, Das Weihnachtsfest (Bonn 1889). B. Botte,
Les origines de la Noël et de l'Épiphanie (Louvain 1932).
O. Cullmann, Weihnachten in der alten Kirche (Basel 1947).
H. Engberding, Der 25. Dezember als Tag der Feier der
Geburt des Herrn (Arch. f. Liturgiewissenschaft 2, 1952, 2543).
H. Frank, Frühgeschichte und Ursprung des römischen
Weilmachtsfestes (ib. 1-4). Christine Mohrmann, Epiphania
(Nijmegen-Utrecht 1953). R. Berger, Ostern und Weihnachten
(Arch. f. Liturgiewissenschaft 8, 1963, 1-20). J. Mossay,
Les fêtes de Noël et d'Épiphanie (Louvain 1965). [Bartelink]