Litanie (grieks λιτανεία, 'smeking') is een gebedsvorm, waarbij op een door een priester, diaken of. cantor uitgesproken of gezongen reeks smeekbeden door het volk met vaste antwoorden als Kyrie eleison geantwoord wordt. Naar het schijnt ligt de oorsprong van de l. in Antiochië, vanwaar ze via Klein-Azië haar weg vond naar Constantinopel en vandaar naar de rest van het Oosten en naar het Westen. In het Oosten vormen de door de diaken gezegde litaniën een belangrijk onderdeel van de liturgie.
In het Westen is het drievoudig Kyrie een overblijfsel
van een l. die door paus Gelasius I
(492-496)
in de misliturgie werd ingevoerd. Dikwijls werden
groepen van heiligen in de l. aangeroepen. De l. van
alle heiligen kreeg in de middeleeuwen sterke locale
variaties.
[Bartelink]