Nuzu
Nuzu (bijvormen: Nuza, Nuzi), het moderne Yorghan
Tepe, ca. 15 km ten zuidwesten van Kirkuk
in het oostelijk heuvelgebied van Assyrië, is
vooral bekend geworden als vindplaats van ruim
4000 kleitabletten uit de 15e (?) eeuw vC. Deze
N.-teksten, waarvan de precieze datering nog niet
geheel vaststaat, zijn in een dialect-akkadisch geschreven,
dat sterk door het taaleigen en het vakjargon
van de hurritische bevolking is gekleurd.
Het tijdvak waaruit de teksten stammen beslaat
een vier- tot vijftal generaties, waarvan de tweede
het best vertegenwoordigd is. Op dezelfde plaats lag
in een vroegere periode Gasur, dat ca. 2200 vC door
een akkadische bevolking werd bewoond (ca. 200
teksten). De N.-teksten en soortgelijk materiaal uit
Arrapiya, het huidige Kirkuk en hoofdstad van het
rijkje waaronder N. ressorteerde, omvatten naast
ambtelijke teksten (ca. 200 uit het paleis op de citadel)
uitgebreide familie-archieven, die getuigenis
afleggen van een rnaatschappij-structuur en juridische
gebruiken die gelijkenis vertonen met parallelle
verschijnselen uit de israëlitische patriarchentijd.
Vooral het gebmik van adoptie-formules bij de
overdracht van grond heeft in dit verband de aandacht
getrokken. Het kader waarin dit verschijnsel
geplaatst moet worden, wordt door onderzoekers
die vanuit een verschilllend begrippenkader opereren,
dienovereenkomstig op zeer verscheiden wijze
beoordeeld.
Een dubbeltempel en een paleiscomplex zijn tijdens
de AASOR-Harvard-opgravingen blootgelegd; naast
teksten leverden de woonhuizen meer dan duizend
rolzegelafdrukken op, die belangrijke gegevens voor
de mitannische (Hurrieten)kunst bevatten. Het
z.g. 'N.-aardewerk' is een elegant gevormde ceramiek
met lichtkleurige versiering (bv. in de vorm
van dieren, planten en guirlandes) op donkere ondergrond.
Lit. De grote tekstseries: E. Chiera/E. R. Lacheman e.a.,
Joint Expedition with the Iraq Museum at N. I-VI (Publications
of the Baghdad School, Paris/Philadelphi/New Haven
1927-1939) en Excavations at N. I-VIII (Carnbridge Mass.
1929vv). Samenvattend overzicht: C. J. Mullo Weir in Archaeology
and Old Testament Study ed. D. Winton Thomas
(Oxford 1967) 73-86. De meest recente grammaticale en syntactische
studie: G. Wilhelm, Untersuchungen zum Hurro-Akkadischen
vom N. (AOAT 9; Neukirchen/Vluyn 1970). I.
J. Gelb e.a., N. Personal Names (OIP 57; Chicago 1943). Voor
de sociale structuur in N. zie enerzijds H. Lewy, The
Nuzian Feudal System (Or N.S. 11, 1942, 1-40, 209-250, 297349)
en anderzijds N. B. Jankowska, Extended Family Commune
and Civil Self-ciovernment in Arrapha in the 15th-14th
Century B.C. in Ancient Mesopotamia. Socio-Economic History
ed. I. M. Diakonoff (Moskou 1969) 235-252. R.
F. S. Starr, N. I-II (Cambridge Mass. 1937-1939). E. Porada,
Seal Impressions of N. (AASOR 24, 1947). B. Hrouda,
Die bemalte Keramik aus N. (Istanbuler Forschungen 19,
Berlin 1957).
[Houwink ten Cate/Meijer]