Pygmeeën

nijlPygmeeën (Πυγμαῖοι), reeds in de oudheid bekend afrikaans dwergvolk. De vermelding van P. in de egyptische bronnen licht ons in over het doordringen van de Egyptenaren in Afrika en bewijst tevens dat in de oudheid de P. zich veel meer naar het noorden toe van het continent bevonden dan thans het geval is. De autobiografie van Harchuf te Aswàn bevat een brief van Pepi II (6e dynastie) waarin sprake is van een Pygmee die deze gouwvorst uit Nubië heeft meegebracht, alsmede van een Pygmee die 100 jaar tevoren, onder koning Isesi, uit Punt was gehaald (Breasted ARE § 351 en 353). De bestemming van deze P. blijkt uit de benaming 'dwerg van de dansen voor de god'. Het egyptische woord, d3ng en dng, herinnert aan het amharische woord denk voor 'dwerg'.

Naast de P. kenden de Egyptenaren pathologisch onvolgroeide landgenoten. Zulke dwergen zijn reeds bekend in de 1e dynastie. Zij waren werkzaam als bedienden in de huishouding, zorgden voor de huisdieren en traden ook op als namen. De dwerg Seneb, overste van de dwergen van de kleedkamer van de koning, onder de 4e of 6e dynastie, was met een prinses gehuwd en werd begraven in een mastaba te Gizah, waaruit de bekende beeldengroep van gekleurde kalksteen in het Museum te Kairo (nr. 6055) stamt die het gehele gezin voorstelt. Dwergen werden ook opgeleid tot goudsmeden en in deze relatie van hen tot de kunstbeoefening is waarschijnlijk het ontstaan te zoeken van de populaire beschermgod tegen onheilen Ptah-'pataikos'.

Bij de Grieken spreken reeds Homerus, Hecatacus en Herodotus over Πυγμαῖοι, 'Vuistmensjes' (van πυγμή, 'vuist'), die sinds Hecatacus ten zuiden van Egypte gelocaliseerd worden. In de hellenistische kunst en de muurschilderingen van Pompeji komen ze in velerlei gestalten met name in Nijl-landschappen voor (Zie hierboven).

Lit. Helck/Otto 414. O. Waser (Roscher 3, 3283-3317). E. Wüst (PRE 23, 2064-2074). - W. R. Dawson, Pygmies and Dwaris in Ancient Egypt (JEA 24, 1938, 185-189). - A. Rupp, Der Zwerg in der ägyptischen Gemeinschaft (CdÉ 40, 1965, 260-309). - P. Naster, Die Zwerge als Arbeiterklasse in bestinzmten Berufen im alten Ägypten (18e Rencontre assyriologique internationale (1970). Abhandlungen d. Bayerischen Akad. d. Wiss., Philos.-hist. Kl., N.F. 75, München 1972, 138-142). [Vergote]

Kaart