Agesilaüs

Agesilaüs (Ἀγησίλαος), naam van verschillende aanzienlijke Spartanen, onder wie twee koningen:

(1) Agesilaüs I, zoon van Doryssus, uit het koningshuis der Agiaden, koning ca. 900 vC.


(2) Agesilaüs II, zoon van koning Archidamus II, uit het koningshuis der Eurypontiden, geboren 444/443 vC, volgde zijn halfbroer Agis II, met uitsluiting van diens oudste zoon Leotychidas, op als koning van Sparta (399-360). Zijn grote steun was de veldheer Lysander, die ten onrechte dacht met behulp van A. zijn vroegere macht terug te kunnen winnen. In 396 kreeg A. het commando in de spartaanse oorlog tegen Perzië (400-386); hij vertrok naar Klein-Azië als een tweede Agamemnon na een offer in Aulis.

Na enkele grote successen (o.a. een zege op Tissaphernes bij Sardes, 395) zag hij zich echter gedwongen naar Griekenland terug te keren. Daar was Lysander tijdens een veldtocht tegen Thebe in de slag bij Haliartus (395) gesneuveld en met behulp van perzisch goud had zich een coalitie tegen Sparta gevormd van Thebe, Athene, Corinthe en Argos (zg. corinthische oorlog, 395-386). A. versloeg weliswaar in 394 de verbondenen bij Coronea, maar kort tevoren had de perzische vloot onder leiding van Conon de spartaanse bij Cnidus vernietigd. Een beslissing kon in de volgende jaren niet geforceerd worden en nu wierp A. het roer om: op het vredescongres van Sparta volgde hij een politiek van eng-spartaans eigenbelang. Door het prijsgeven van de kleinaziatische Grieken verwierf hij de steun van koning Artaxerxes II van Perzië en kwam de koningsvrede of vrede van Antalcidas tot stand (386): Sparta werd de zetbaas van Perzië in Griekenland. De volgende jaren werden gekenmerkt door allerhande schermutselingen tussen Thebe en Athene enerzijds en Sparta anderzijds. A.' poging om bij de vrede van 371 de Thebanen, op wie hij bijzonder gebeten was, hun aanspraken op de hegemonie over Boeotië prijs te geven, leidde tot de spartaanse catastrofe van Leuctra (371): Sparta's rol was uitgespeeld. In de winter van 370/369 en in 362 wist A. de verovering van Sparta door Epaminondas te voorkomen. Om geld te verkrijgen voor zijn pogingen de spartaanse hegemonie te herstellen ondernam hij nog als ruim tachtigjarige een reis naar Egypte en hielp de farao Tachos bij een opstand tegen Perzië. Op de terugreis stierf hij in Cyrene (360).

A. II was een typische Spartaan, zowel in zijn deugden als in zijn tekorten: een moedig soldaat, maar geen groot strateeg, een verbeten patriot, maar met een beperkte blik.


Lit. B. Niese (PRE 1, 796-804). - Biografieën van A. zijn bewaard gebleven van de griekse auteurs Xenophon en Plutarchus en van de Romein Nepos. - H. Lins, Kritische Betrachtung der Feldzüge des Agesilaos in Kleinasien (Halle 1914). E. Zierke, Agesilaos. Beiträge zum Lebensbild und zur Politik des Spartanerkönigs (Frankfurt 1936).


(3) Agesilaüs, oom van de spartaanse koning Agis IV, ondersteunde deze bij diens sociaal-economische hervormingsplannen. In 242 werd hij efoor, maar zijn eigenmachtig optreden en vooral zijn pogingen om zich persoonlijk te verrijken brachten hem ten val. Toen de tegenrevolutie Agis IV uit de weg ruimde (241), wist A. zich door de vlucht te redden. [Storms]


Lijst van Namen