Kanaän
Kanaän (hebr. kena'an, LXX Χανάαν, Vg Chanaan),
van de 15e eeuw vC tot de hellenistische tijd benaming
van de syrisch-palestijnse kuststrook, resp.
van het gehele 'beloofde land' (Nm 13,2). Bracht
men vroeger K. in verband met de stam kn' (buigen),
zodat men tot de betekenis 'laag land' concludeerde,
tegenwoordig wordt de naam afgeleid van
kinahhu in spijkerschriftteksten, de aanduiding voor
purper, het kostbare product van de syrische kust
(vgl. φοινική met gelijke betekenis).
Opgravingen hebben aangetoond dat rond 2000 vC nomadengroepen, die mogelijk in verband gebracht kunnen worden met de Amurru (Martu; Amorieten) uit Syrië, de stadscultuur van het Vroeg Brons in Palestina onderbraken. Rond 1900 vC werden ze gevolgd door een andere groep, uit de kanaänitische kuststreek van Syrië, die een stadscultuur met zich mee bracht. Tot in de 10e eeuw vC hebben de Kanaänieten min of meer een politieke onafhankelijkheid kunnen bewaren, tegenover Egypte, de Hyksos en binnenvallende nomaden. In het OT worden in de oorspronkelijke bevolking van het land K. verschillende groepen onderscheiden (bv. Gn 15,19).
De Kanaänieten, wier eponymos (volgens Gn 9,
18vv) Kanaän, de zoon van Cham, was, vervullen
evenwel vaak een representatieve rol (Gn 50,11).
Om een beeld te krijgen van de cultuur en de godsdienst
der Kanaänieten zijn we aangewezen op de
archeologische vondsten in het land Israël zelf en
schriftelijke gegevens uit Egypte en Mesopotamië,
maar met name uit Ugarit (Ras Šamra). Juist door
het materiaal uit Ugarit is duidelijk geworden hoe
kanaänitische voorstellingen door Israël zowel werden
geïntegreerd als bestreden.
Lit.- RGG 3, 1106-1113. ThLZ 78, 1953, 193vv. 81, 1956,
259vv. W. F. Albright, Archaeology and the Religion of
Israel² (Baltimore 1946). Id., From the Stone Age to Christianity²
(New York 1957). S. Moscati, Die altsemitische Kulturen
(Stuttgart 1961). J. Gray, The Canaanites (London
1964). Id., The Legacy of Canaan² (Leiden 1965). K. Kenyon,
Amorites and Canaanites (London 1966). L. Bronner, The
stories of Elijah and Elisha as Polemies against Baal Worship
(Leiden 1968). - Encyclopaedia of Archaeological Excavations
in the Holy Land (Jerusalem 1970 hebr.).
S. Ahituv, Canaanite Toponyms in Ancient Egyptian
Documents (Leiden 1984). [Hoogewoud]