Safa
Safa, gebergte ten zuidoosten van Damascus rondom
welk gebied zich een harra, een met lavablokken
bezaaid terrein, uitstrekt, waarin vanouds nomaden
rondzwierven. Dezen brachten op de door oxydatie
zwart geworden lavablokken van hun gebied in de
loop der eeuwen vele inscripties aan, waaraan men
de naam safaïtische inscripties gegeven heeft. Behalve
in de harra bij de S. werden dergelijke teksten
ook aangetroffen in de streek rond Palmyra en zelfs
bij Dura-Europos aan de Eufraat. Bovendien vond
men ze in gebieden die ver zuidelijk van de S. liggen,
een duidelijk bewijs over welke grote afstanden deze
nomaden zich met hun kudden verplaatsten. Er zijn
thans van deze teksten ca. 7000 bekend. Sommige
bevatten tijdsaanduidingen die ons weinig zeggen,
maar andere spreken van het jaar waarin de Romeinen
de Nabateeërs verdreven, waarmee waarschijnlijk
de val van Petra in 106 nC bedoeld is.
Verschillen-de teksten zijn gedateerd naar de era van
Bosra, die met het zo juist genoemde jaar aanvangt.
Daar er nergens van christenen sprake is, meent men
dat de inscripties niet uit een latere tijd dan de 4e
eeuw nC afkomstig zijn.
Uit de inhoud der inscripties is duidelijk op te maken dat zij afkomstig zijn van echte nomaden. Merkwaardig zijn vooral de lange genealogieën die erin voorkomen, soms tot het tiende en zelfs tot het veertiende en vijftiende geslacht toe. De inscripties bevatten vaak gebeden tot de goden om razzia's die men gaat ondernemen, te doen slagen. Andere teksten zijn aangebracht bij bronnen of bij plaatsen van rust voor de karavanen, ten teken dat de daarin genoemde personen eigendomsrechten laten gelden op deze bronnen en plaatsen.
De inscripties gaan herhaaldelijk vergezeld van tekeningen,
die eveneens duidelijk verraden dat zij van
nomaden afkomstig zijn. Toch waren er ook halfnomaden
en mensen met vaste woonplaatsen onder
de Safaïeten, zoals blijkt uit afbeeldingen van kleinvee
en zelfs runderen hier en daar. Onder de afgebeelde
dieren neemt de kameel de voornaamste
plaats in, daarnaast zijn er tekeningen van paarden,
ezels, schapen en geiten. In de teksten is ook van
wilde dieren sprake: leeuwen, panters en wolven.
De teksten zijn gesteld in het noordarabisch, maar
geschreven met aan het zuidarabisch ontleende letters.
Lit. E. Littmann, Thamud und Safa (Abhandlungen für die
Kunde des Morgenlandes 25, 1, 1940). Id., Safaitic Inscriptions
(Publications of the Princeton University Archaeological
Expeditions to Syria IV C, 1943). Corpus Inscriptionum
Semiticarum 5, 1, fase. 1 (Paris 1950; G. Ryckmans heeft
hierin 5380 sajaïtische inscripties uitgegeven). O. Eisfeldt,
Das AT im Lichte der Safatenischen Inschriften (ZDMG 104,
N.F. 29, 1951, 88-118). R. Dussaud, Les Arabes en Syrie avant
l'Islam (Paris 1955) 135-147. M. Höfner, Die Beduinen in den
vorislamischen Inschriften (in: L'antica societa beduina, raccolti
da Er. Gabrieli, Rome 1959, 53-57). Id., Die vorislamischen
Religionen Arabiens (in: H. Gese/M. Höfner/K. Rudolph,
Die Religionen Altsyriens, Altarabiens und der Mandäer,
Stuttgart 1970, 356, 382-387).
[Attema]