Pytheas

Pytheas (Πυθέας) van Massilia, griekse zeevaarder en geograaf uit de tweede helft van de 4e eeuw vC. P. gaf van zijn reizen een verslag in een geschrift dat de titel Τὰ περὶ τοῦ ὠκεανοῦ of Περὶ ὠκεανοῦ (De oceaan) droeg. Uit de fragmenten die ervan bewaard zijn gebleven valt op te maken dat hij via de Straat van Gibraltar, de noordkust van Spanje en de westkust van Gallië op de zuidkust van Britannië aankwam, de kusten van dit eiland verkende (misschien zelfs in het noorden er omheen zeilde), vervolgens de Noordzee overstak en tenslotte de monding van de Rijn of de Elbe en wellicht nog noordelijker streken bereikte. Voorts blijkt hij op diverse plaatsen informatie te hebben verkregen over gebieden die hij niet zelf kon bezoeken, o.a. over Ierland (Hibernia) en het raadselachtige Thule.

Of de in een der fragmenten genoemde titel Περὶοδος γης (Beschrijving der aarde) op een afzonderlijk werk van P. betrekking heeft of slechts een andere naam voor zijn Περὶ ὠκεανοῦ is, kan niet met zekerheid uitgemaakt worden.

Aan de geloofwaardigheid van Pytheas' berichten werd in de oudheid door velen getwijfeld; later heeft men moeten toegeven dat ze in veel opzichten de werkelijkheid betrekkelijk correct weergaven (bv. zijn geografische plaatsbepalingen, zijn beschrijving van de zonnewende ten noorden van de poolcirkel).

Op grond van zijn waarnemingen, die hij voor een deel fout interpreteerde (zo hield hij de monding van de Rijn c.q. de Elbe voor de monding van de Tanaïs/Don in de noordelijke oceaan), stelde P. vast dat de oceaan het gehele noorden van de bewoonde wereld omgaf, zoals reeds eerder voor het zuiden was ontdekt; derhalve concludeerde hij dat de bewoonde wereld een groot eiland in die oceaan vormde.


Lit. Fragmenten in H.-J. Mette, P. van Massalia (KT 173, Berlin 1952). Duitse vertaling: D. Stichtenoth, P., Über das Weltmeer, Die Fragmente (Weimar 1959). - F. Gisinger (PRE 24, 314-366). - E. Broche, Pythéas le Massaliote (Paris 1936). R. Dion, Pythéas explorateur (Revue de Philologie 40, 1966, 191-216). Id., Oü Pythéas voulait-il aller? (Mélanges A. Piganiol, Paris 1966, 1315-1336). C.F. Hawkes, P. Europe and the Greek Explorers (Myres Memorial Lecture 8, Oxford 1977). [Nuchelmans]


Lijst van Namen