Coemeterium (κοιμητήριον, lett. slaapplaats, rustplaats, afgeleid van κοιμᾶσθαι, slapen, dat sedert Homerus wel van de slaap van de dood werd gebruikt), een overwegend christelijke aanduiding voor een begraafplaats. De christenen bezigden de term c. om hun geloof in de opstanding te accentueren. Ze duidden de dood dikwijls met κοίμησις (ontslaping) aan, een term die bij niet-christenen slechts zelden voorkomt (vgl. R. Wünsch, Antike Fluchtafeln = KT 20, Bonn 1907, 4, 30). De gestorvenen noemden de christenen herhaaldelijk οἱ κεκοιμηνένοι (zij die zijn ontslapen, zij die rusten; reeds 1Kg 15,20) of οἱ κοιμώμενοι (1Th 4,13; vgl. verder Jo 11,11 en 1Cor 15,8). Met c. duidden de christenen zowel de ondergrondse begraafplaats aan (gewoonlijk catacombe genoemd), als de bovengrondse, die ze immers vanaf het begin gescheiden hielden van die van de heidenen. De term c. komt op vele grafinscripties voor.
Door de grieks sprekende christenen werd hij ook
wel voor een afzonderlijk graf gebezigd. De latijnse
vorm c. duidt echter bijna uitsluitend een begraafplaats
aan. Er bestaat slechts een enkele heidense
inscriptie waarin κοιμητήριον voorkomt (bij de nietchristenen
is κοιμητήριον niet een terminus technicus
geworden), vgl. B. Powell (Amer. J. of Arch. 3,
7, 1903, 58 no. 36). Bij de gehelleniseerde joden
komt κοιμητήριον vaker voor: CIG 9313, 9315; IG
3, 3545; 3, 3546. Een van de vroegste latijnse teksten
voor het christelijk c. is
Tertullianus, De anima 51, 7
(niet nader besproken in de commentaar van J. H.
Waszink, Tertullianus, De anima, A'dam 1947).
Via het latijn is de oorspronkelijk griekse term c. in
verschillende moderne talen terechtgekomen: cimetero
(it.), cimetière (fr.), cemetery (eng.).
Lit. H. Leclercq (DAL 3, 1625-1665). - O. Merlier (Bull. de
Corresp. Hellénique 54, 1930, 228-240). N. Müller/N. Bees,
Die Inschriften der Jüdischen Katakombe am Monteverde zu
Rom (Leipzig 1919) 82 (bij no. 86).
[Bartelink]