Tullianum, onderste deel van de onderaardse staatsgevangenis te Rome, thans gelegen onder de kerk van S. Giuseppe dei Falegnami aan de voet van de Capitolijnse heuvel, daar waar zich oudtijds de Scalae Gemoniae bevonden. De bovenste ruimte heet carcer Mamertinus. De naam T., die in de oudheid in verband werd gebracht met Tullus Hostilius, hangt veeleer samen met tull(i)us, bron. Het vertrek was oorspronkelijk ook een cirkelvormige bronkamer en dateert uit latere tijd (na de inval van de Galliërs (387) of 3e eeuw vC). Het T. diende speciaal als plaats van terechtstelling; Iugurtha, de samenzweerders rond Catilina en Vercingetorix vonden er hun einde. Ook zouden de apostelen Petrus en Paulus hier gevangen zijn gehouden. Hieraan herinnert de naam van de in de 16e eeuw ingerichte kapel: Cappella di S. Pietro in Carcere.

---