Pilum
Romeinse soldaten droegen een zware werpspies. Hij
is waarschijnlijk door de Etrusken uitgevonden, omdat de
eerste exemplaren ervan afkomstig zijn uit Etruskische graven uit de
5e eeuw v. Chr.
1. De 1e versie van het wapen bestaat uit een lange gepunte ijzeren huls, die over een houten schacht wordt geschoven of door middel van ijzeren zijstroken aan deze schacht wordt vastgeklonken. Een angel in het hout werd ook wel gebruikt.
2. Een exemplaar uit de 4e eeuw v. Chr. De pilum kwam vooral in gebruik tijdens de Keltische invallen. Zijn zwaarte leverde een uitstekend doordringingsvermogen en de lange metalen puntsteel verhinderde dat hij gemakkelijk kon worden afgesneden. Caesar vermeldt pila die verschillende Keltische schilden aan elkaar nagelde hetgeen wil zeggen dat ze 13 - 25 mm aan eikehout en huid konden doorboren. Een schild dat door een pilum was doorboord, werd nutteloos. Caesar vertelt dat de Kelten een dergelijk verzwaard schild liever weggooiden dan ermee door te vechten. Bovendien boog de dunne metalen steel door of verkreukelde bij inslag, hetgeen voorkwam. dat hij teruggegooid kon worden.
3. Laat een aantal pila zien zoals zij door de Romeinen in de 3e eeuw v. Chr. werden gebruikt. Men steunde steeds meer op dit wapen, zodat eerst de hastati, vervolgens de principes en ten slotte - ten tijde van Marius - het hele legioen ermee werd uitgerust. Elke legioensoldaat droeg twee pila met zich mee, waarvan de een slanker en lichter was dan de ander. De velites voerden een kleinere werpspies - verutum genoemd - gewoonlijk voorzien van een werplus (amentum). De zwaarste pilum is 2,1 meter lang, de verutum ongeveer 1,12 meter.
4. Mettertijd werd de zware pilum lichter en de lichte zwaarder tot zij in de 1e eeuw n. Chr. hetzelfde waren geworden.
5. Ongeveer 100 n. Chr. was de pilum sterk ingekort en had men er een bronzen gewicht aan toegevoegd om het doorboringsvermogen te versterken. Men ziet hier ook een Keltische uitvoering - gaesum genaamd - die gebruikt werd door de Romeinse hulptroepen van Keltische oorsprong. Resten daarvan zijn gevonden in de buurt van de Muur van Hadrianus. De Kelten hadden de pilum al snel overgenomen.
6. Aan het eind van de 3e eeuw kregen de Romeinen voornamelijk
bereden vijanden tegenover zich, zodat de pilum werd vervangen
door een speer die beter geschikt was om zich tegen ruiters
te verweren. Vegetius vermeldt ook nog de hier afgebeelde
plumbata, een klaarblijkelijk met lood verzwaarde werppijl,
die alle andere handprojectielen in bereik overtrof.