Oorspronkelijk dienden de m. als documentatie voor de gemeente waartoe de martelaar behoorde. Soms werden ze ook aan andere gemeenten in briefvorm toegezonden (bv. het Martyrium Polycarpi, de Brief van de gemeenten van Lugdunum en Vienna).
Enkele van de belangrijkste acta en passiones zijn:
Martyrium Polycarpi, Martyrium van Ptolemaeus
en Lucius (in de 2e Apologie van
Iustinus),
Acta van Iustinus en gezellen, Acta van
Carpus, Papylus en Agathonice (gemarteld in Pergamum,
waarschijnlijk in de tijd van keizer Marcus
Aurelius), de Brief van de gemeenten van Lugdunum
en Vienna aan de gemeenten in Klein-Azië en
Phrygië over de christenvervolging in Lyon (177-178),
bewaard bij Eusebius (Historia ecclesiastica 5,
1,1-5,2,8), Acta van de martelaren van Scilli (Scillitani
martyres; Numidië, 180: het oudste gedateerde
christelijke geschrift in het latijn dat wij bezitten),
Passio Perpetuae et Felicitatis (202/203;
geredigeerd met verwerking van eigenhandige optekeningen
van Perpetua en Saturus; naast de latijnse
tekst is een griekse redactie bewaard, misschien
een latere vertaling), Martyrium van
Pionius
(Smyrna, ca. 250, grieks, sterk bewerkt), de
Acta Cypriani (Carthago, ca. 250); Acta Maximiliani
(Numidië, 295; een jonge christen die weigert
soldaat te worden), Acta van Phileas van Thmuis
(306), het Testimonium van de 40 martelaren (Sebaste
in Armenië, ca. 320) en De martyribus Palestinae,
geschrift van Eusebius van Caesarea
over de martyria in de jaren 303-311.
Lit. Uitgaven: Th. Ruinart, Acta primorum martyrum sincera
(Paris 1689; Regensburg 1859). E. Le Blant, Les actes
des martyrs. Suppl. aux Acta sincera de Ruinart (Paris 1882).
Met spaanse vertaling: D. Ruiz Bueno, Actas de los martires
(Madrid 1951). R. Knopf/G. Krüger/G. Ruhbach, Ausgewählte
Märtyrerakten4 (Tübingen 1965). - H. Delehaye,
Les passions des martyrs et les genres littéraires (Bruxelles
1921). B. de Gaiffier, La lecture des actes des martyrs dans
la prière liturgique en occident (AB 72, 1954, 134-166). M.
Simonetti, Studi agiografici (Rome 1955). G. Lazzati, Gli
sviluppi della letteratura sui martiri mei primi quattro secoli
(Turijn 1956). Id., Qualche osservazioni a proposito dell'
origine degli Atti dei martiri (Revue des Études Augustiniennes
2, 1956, 39-58). M. Pellegrino, L'imitation du Christ dans
les actes des martyrs (La Vie Spirituelle 98, 1958, 38-54).
H. von Campenhausen, Märtyrerakten³ (RGG 4, Tübingen
1960) 592-593.
[Bartelink]