Messaliani (ook εὐχῖται, 'bidders') is de naam voor een secte die spoedig na het midden van de 4e eeuw is ontstaan, waarschijnlijk in Mesopotamië. De M. verspreidden zich vervolgens over Syrië, Klein-Azië en Thracië. Volgens hun opvatting was als gevolg van de zondeval in de ziel van ieder mens een demon aanwezig, die niet door het doopsel maar slechts door onophoudelijk gebed uitgedreven kon worden. Langs deze weg en door voortdurende beoefening van ascese kon men vrijheid van hartstocht bereiken. Degenen die tot deze graad van geestelijke volmaaktheid waren gekomen, werden het aanschouwen van de Drieëenheid waardig gekeurd. De leer van de M., wier hoofdwerk de titel Asceticon droeg, werd op het concilie van Ephese in 431 veroordeeld.
In de z.g. Pseudo-Macariaanse homilieën bezitten
wij naderhand bewerkte geschriften uit deze kringen
(grotendeels ontstaan tussen 390 en 431). Na 431
werden de te sterk heretische gedeelten daarvan
geëlimineerd of bewerkt. In deze bewerkte vorm
zijn de homilieën, die een soort mystieke, piëtistische
vroomheid ademen, later zeer geliefde lectuur
gebleven. De uitgave en het onderzoek van de langs
verschillende tradities (o.a. in het syrisch en arabisch)
overgeleverde homilieën wordt geleid door
H. Dörries, die Symeon van Mesopotamië, een van
de messaliaanse leiders, als de auteur beschouwt.
Lit. De voornaamste bronnen over de M. zijn verzameld door
M. Kmosko in de inleiding op de uitgave van Liber Graduum,
Patrologia Syriaca 4 (Paris 1926) CLXXI-CCXCIII.
Uitgaven: G. L. Marriott, Macarii Aneedota, seven unpublished
Homilies of Macarius (Cambridge Mass. 1918).
E. Klostermann/H. Berthold, Neue Homilien des Makarius-Symeon
(TU 72; Berlin 1961). H. Dörries/E. Klostermann/
M. Kroeger, Die 50 geistlichen Homilien des Makarios (Berlin
1964). - E. Amann (DTC 10, 792-795). - F. Dörr, Diadochus
von Photike und die Messalianer (Freiburg 1937). H.
Dörries, Symeon von Mesopotamien. Die Überlieferung der
messalianischen 'Makarios'-Schriften (TU 55, 1; Leipzig
1941). U. Schulze, Das Verhältnis der 'geistl. Homilien' des
Ps.-Makarios zu den übrigen Schriften Symeons von Mesopotamien
(Diss. Göttingen 1962).
[Bartelink]