Thomas
Thomas (Θωμᾶς), een van de twaalf apostelen, in
de lijsten samen genoemd met Mattheüs (Mt
10,3; Lc 6,15), met Jacobus,
de zoon van Alfeüs
(Mc 3,18), en met Philippus (Hand 1,13). Buiten de
lijsten komt zijn naam in de synoptische evv. niet
voor. In Jo is hij de twijfelaar, die wil zien en voelen
voordat hij gelooft (Jo 14,5; 20, 24-29), en draagt
hij de bijnaam Didymus, de griekse vertaling van
het arameese toomaa' (tweeling). De stem van T. had
een zeker gezag in de kring der twaalf (Jo 11, 16).
Vandaar dat verschillende
apocriefen op zijn
naam staan:
1. De Akten van T., geschreven in het syrisch en ook in een griekse vertaling bewaard gebleven.
Lit. Uitgaven: Hennecke 2, 297-372. A. Klijn, The Acts of T. (NT Suppl. 5, Leiden 1962; met commentaar).
2. De Apocalyps van T., geschreven in het grieks, alleen nog in latijnse vertaling bewaard.
Lit. Uitgave: Hennecke 2, 568-572.
3. Het Evangelie van T., evenals de Akten uit de
kringen van de gnosis afkomstig, werd in 1945
ontdekt in Nag Hammadi, het vroegere Chenoboskion,
en wel in een koptische vertaling. Het bevat
een verzameling van 114 spreuken, die aan Jezus
worden toegeschreven en ca. 140 nC in Edessa op
schrift zijn gesteld. De schrijver heeft een arameese
bron gebruikt, die onafhankelijk was van de erkende
evv. De herkomst van deze logia is zeer omstreden.
Vandaar dat er over dit ev. een omvangrijke
literatuur bestaat.
Hierboven een mozaïek met een knielende Thomas
voor Jezus uit de San Apollinare Nuovo in Ravenna (6e eeuw nC).
Lit. Uitgaven: Pahor Labib, Coptic Gnostic Papyri in the Coptic Museum at Old Cairo 1 (Kairo 1956; fotografische reproductie van de papyrus). A. Guillaumont/H. Puech/G. Quispel/W. Till/Y. Abd al Masih, Het evangelie naar de beschrijving van T. (Leiden 1959; met nederlandse vertaling; ook in franse, duitse en engelse uitgaven). J. Ménard, L'Évangile selon T. (Leiden 1975; met vertaling en commentaar).
Studies (kleine selectie): Hennecke 1, 199-223. - D. M. Scholer, Nag
Hammadi Bibliography 1948-1969 (Leiden 1971) - E. Haenchen,
Die Botschaft des T.-Evangeliums (Berlin 1961). G. Quispel, Het
Evangelie van T. in de Nederlanden (Amsterdam 1971). J. Ménard,
Les problèmes de l'Évangile selon T. (in Essays on the Nag Hammadi
Texts in Honour of A Böhlig Leiden 1972 59-73) H Puech
En quête de la Gnose 2. Sur l'Évangile selon T. Esquisse d'une
interprétation systématique (Paris 1978). [Bouwman]