Seneca Pater

Seneca Pater, ook wel S. Rhetor genaamd, ten onrechte want hij was geen leraar in de retorica, maar een kritisch toehoorder van het retorisch en declamatorisch bedrijf te Rome in de tijd van Augustus en Tiberius, waarvan hij op zijn oude dag dank zij zijn formidabel geheugen talloze staaltjes wist op te tekenen. Lucius Annaeus S. werd ca. 55 vC te Corduba geboren als eerste representant van een spaans-romeinse familie van intellectuelen: hij was de vader van de filosoof Seneca en de grootvader van de dichter Lucanus.

Hij stierf ca. 40 nC. Behalve een verloren gegaan geschiedwerk schreef hij onder de titel Oratorum et rhetorum sententiae divisiones colores - kortweg ook Declamationes genoemd - over de wijze waarop een aantal retoren uit zijn tijd fictieve thema's behandelden die sinds de tijd van Augustus aan de orde gesteld werden in de declamatorenscholen, broedplaatsen van een nieuwe retorica als l'art pour l'art, nu mét de republiek het echte oratorische bedrijf goeddeels van het Forum verdwenen was. Dank zij dit werk hebben we van deze declamatiekunst, die op de litteratuur van de keizertijd sinds Ovidius grote invloed uitoefende, een goede indruk, hoewel de extreme gekunsteldheid ervan en het fragmentarische van Seneca's citaten het werk moeilijk toegankelijk maken, met uitzondering van de persoonlijke prnefationes, waarin meer algemene literaire kwesties, allerlei personages, anecdotes en bovenal de eigen persoon van de merkwaardige oude heer zelf naar voren komen. In het werk zelf komen zeven sunsoriae (fictieve raadgevende redevoeringen geuit tegenover of door historische personen in kritieke situaties) aan de orde en tien boeken - waarvan sommige alleen in excerpt bewaard zijn - controversiae (fictieve rechtsgevallen, die vaak aan een geheel ontregelde verbeeldingskracht ontsproten lijken), met talloze voorbeelden van de aanpak van toen bekende retoren. Aan het slot van de teksten van suasoria VI (deliberat Cicero an Antonium deprecerur, 'Cicero beraadt zich of hij Antonius om genade zal smeken') geeft S. een aantal passages uit historici die de dood van Cicero beschrijven: daaraan danken wij het behoud van belangrijke stukken Livius, Asinius Pollio e.a.


Lit. Bibliografische overzichten: J. E. Whitehorne, The Elder Seneca. A review of past work (Prudentia 1, 1969, 14-27) H. Vervliet, De gedrukte overlevering van S. Pater (De Gulden Passer, 35, 1957, 179-222). - Uitgaven: Editio princeps: Napels 1475 (alleen de 4e-eeuwse epirome) en Venetië 1490. beide onder de werken en de naam van S. Filiur, met wie S. Pater tot 1587 geïnentificeerd werd. Beste nieuwere uitgaven: A. Kiessling, L. Annaei Senecae Oratorum et rhetorum sententiae divisiones colores (Leipzig 1872 = 1922 = Stuttgart 1967). H. Müller, L. Annaei Senecae Oratorum et rhetorum sententiae divisiones colores (Wien 1887 = Hildesheim 1963). Met franse vertaling. H. Bornecque, Sénèque le rhéteur, Controverses et suasoires 1-2 (Paris 1902, ²1932). W. A. Edward, The Suasoriae of S. the Elder (Cambridge 1928; met engelse vertaling en commenlaar). Met engelse vertaling: M. Winterbottom, The Elder S. Declamations 1-2 (Loeb Class. Libr., London 1974).
Studies: O. Rossbach (PRE 1, 2237-2240). GRL 2, 33&342. H. Bornecque, Les déclamations et les dkiamateurs d'après Sénèque le Père (Lille 1902 = Hildesheim 1967). H. Bardon, Le vocabulaire de la critique litteraire chez Sénèque le Rhéteur (Paris 1940). S. F. Bonner, Roman Declamation in the Late Republic and Early Empire (Berkeley 1949). A. D. Leeman, Orationis ratio (Amsterdam 1963) hoofdstuk 9. L. A. Sussmann, The Elder S. (Leiden 1978). J. Fairweather, S. the Elder (Cambridge 1981).



Lijst van Auteurs