Oracula Sibyllina
Oracula Sibyllina (Χρησμοὶ Σιβυλλιακοί, sibyllijnse
orakels), verzamelnaam voor een aantal in het grieks
gestelde
profetieën, in 14 boeken (waarvan boek 9
en 10 echter geheel ontbreken). Ze zijn geschreven
in homerische hexameters, waarin
ook tal van
koine-elementen
voorkomen. Het oudste bestanddeel
is het 3e boek, dat waarschijnlijk uit de tweede
helft van de 2e eeuw vC
stamt. De heidense verzen
hebben naderhand joodse en christelijke bewerkingen
ondergaan. Soms kan men verwantschap met
apocriefe
geschriften constateren, in het bijzonder
van apocalyptische aard. De Joden hebben zich van
deze literatuurvorm meester gemaakt
vanwege de
inhoudelijke overeenkomsten tussen de sibyllijnse
profetieën en die uit het Oude Testament; de
Sibylle verwierf
zich een plaats naast de oudtestamentische profeten.
Het doel was propaganda voor de eigen religie: met
maningen
tot boete richtte men zich tot de heidenen.
In de christelijke literatuur komt de Sibylle
voor het eerst ca. 150 voor (Pastor
Hermae).
De tekst van de O.S. is met zeer veel fouten en
lacunes in de handschriften overgeleverd. In het 4e
boek vinden wij
een zinspeling op de uitbarsting van
de Vesuvius in 79. Boek 5 en 8 moeten na 200 geschreven
zijn. Boek 6 bevat een hymne op
Christus.
In boek 7 schijnen gnostische invloeden aanwezig te
zijn. In 8, 217 vv komt een bekend christelijk
acrostichon
voor (vgl. Augustinus, De civitate Dei
18, 23). De boeken 11-14 stammen uit de 3e/4e
eeuw. In het algemeen zijn de verschillende lagen
uiterst moeilijk te scheiden. Een reeks belangrijke
citaten (latijnse tekst) vinden wij in het bijzonder bij
Lactantius; verder werden de O.S. reeds gebruikt
door Clemens van Alexandrië en andere christelijke
auteurs. In de middeleeuwen kende men weinig
meer dan de citaten bij de kerkvaders: eerst in de
1Se eeuw werd de griekse tekst van de verzameling
weer ontdekt.
Lit. Uitgaven: Editio princeps: Xystus Betuleius (Basel 1545).
J. Geffcken (GCS 8). - A. Rzach (PRE A 2, 2117-2183). J.
Geffcken, Komposition und Entstehungszeit der O.S.
(Leipzig 1902). A. Kurfess, Dies irae. Zum sog. II. Buch der
O.S. (Historisches Jahrbuch 77, 1958, 328-338). [Bartelink]