Meleager

Meleager (Μελέαγρος), legendarische zoon van koning Oeneus van Calydon en diens eerste echtgenote Althaea, broer van Deianira. M. is in de griekse mythologie de grote held van de z.g. calydonische jacht. Toen Oeneus Artemis had beledigd doordat hij bij een oogstoffer verzuimd had haar te eren, zond de godin als straf een geweldig everzwijn, dat het land van Calydon zwaar teisterde. M. riep de dapperste helden van Griekenland op om deel te nemen aan de jacht op het ondier. Na veel slachtoffers te hebben gemaakt werd de ever tenslotte gedood.

Vervolgens zou M. - volgens de versie weergegeven in de Ilias - bij een gevecht tussen de Aetoliërs en de naburige Cureten om de kop en de huid van de ever twee broers van zijn moeder hebben gedood, die hem daarom vervloekte; M. zou zich toen verontwaardigd uit de stijd teruggetrokken hebben, totdat de Cureten op het punt stonden Calydon te verwoesten en zijn vrouw Cleopatra hem wist te overreden de krijgskansen te doen keren, waarna hij volgens Hesiodus - door een pijl van Apollo getroffen werd. In een andere versie van de sage strafte Althaea M. voor de dood van haar broers door in toorn een stuk hout op het haardvuur te werpen waarvan de Moiren haar kort na Meleagers geboorte gezegd hadden dat het zijn levensduur zou bepalen: de jongen zou zo lang leven als het stuk hout intact bleef. Sinds Euripides' (grotendeels verloren gegane) tragedie Meleager speelde ook de beroemde jageres Atalante een rol in de sage: in die versie ontstond de noodlottige twist tussen M. en de broers van zijn moeder doordat M. de huid ten geschenke had gegeven aan Atalante, die de ever het eerst verwond had en op wie M. verliefd werd. Vanaf de archaïsche tijd was M. deelnemend aan de calydonische jacht' een geliefd thema voor de beeldende kunstenaars; hij werd gewoonlgk uitgebeeld als een jongeman met krullend haar, ongekleed of met een losse mantel over de linkerarm, en vergezeld van een hond. Een van de oudste voorstellingen van de jacht is die op de z.g. Françoiskrater van Clitias (ca. 570 vC). De z.g. Meleager-schilder heeft herhaalde malen - o.a. op kraters in Wenen en in Würzburg - het tafereel uitgebeeld waarin M. de huid van de ever aan Atälante aanbiedt; dit vindt men ook dikwijls op spiegels. Aan Scopas (4e eeuw vC) wordt een bronzen beeld van M. toegeschreven waarvan marmeren copieën zich in het Vaticaans Museum en in de Villa Medici te Rome bevinden. In de keizertijd komt de jachtscène veelvuldig voor op sarcofagen, mozaïeken en muurschilderingen.

Lit. Homerus, ilias 9, 529-599. Ovidius, Metamorfosen 8, 270-532. E. Kuhnert (Roscher 2, 2591-2622). M. van der Kolf (PRE 15, 446-478). F. Brommer (EAA 4, 983-985). W. Kraus, Meleagros in der Ilias (Wiener Studien 63, 1948, 8-21). [Nuchelmans]