Erzurum
Erzurum, provinciehoofdstad in het bergland waar
Eufraat en Araxes ontspringen. In de vroege bronstijd
bloeide hier, onder meer te Karaz en te Pulur,
een dorpscultuur, verwant aan de Khirbet Kerak-cultuur
en gekenmerkt door zwart gepolijst aardewerk
met reliëfversiering en hoefijzervormige aardewerken
haarden met vereenvoudigde menselijke gezichten.
In de geschiedenis verschijnt de metaalrijke streek
rondom E. onder koning Menua van Urartu (ca.
810-786 vC) en diens zoon als het land van de
Diauehi, d.i. de zonen van Diau, dat eerst schatplichtig
gemaakt en tenslotte ingelijfd wordt. Uit
die of de onmiddellijk daarbij aansluitende tijd werden
onder meer te Zakim in deze streek van nietvorstelijke
personen graven ontdekt, gekenmerkt
door koperen gordels, versierd met galopperende
gehoornde leeuwen en andere fabeldieren. Deze
door de urartische hofstijl beïnvloede volkskunst
bevat de kiem van sommige kenmerken die men in
de vroegste kunst der Scythen terugvindt. [Van Loon]
Na de immigratie van de Armeniërs (700 vC) kreeg de stad de Armeense naam Karin. Tijdens de overheersing van het gebied door de Perzische koningen was Karin hoofdstad van de satrapie. Daarna viel de stad in handen van Alexander de Grote en na diens dood in die van de Seleuciden. Vanaf 189 vC tot 114 werd Armenia onafhankelijk, maar daarna was het een vazalstaat van de Romeinen.
Na de verdeling van Armenia in 387 nC tussen de Romeinen en de Sassaniden in Perzië, viel de stad in handen van Romeinen. Ze versterkten de stad en noemden hem Theodosiopolis naar keizer Theodosius I. Omdat T. de belangrijkste versterkte plaats aan de oostgrens van het rijk was, werd T. vaak betwist tussen de Byzantijnen en de Perzen. De keizers Anastasius I en Iustinianus I versterkten T. Op de Peutinger kaart (foto rechts: midden) wordt E. Autisparate genoemd.
Lit. H. Z. Kosay/H. Vary, Die Ausgrabungen von Pulur (Ankara
1964). H. Z. Kosay/K. Turfan, Erzurum-Karaz Kazisi
Raporu (Belleten 23, 1959, 349-384). B. B. Piotrovskii, Iskusstvo
Urartu (Leningrad 1962) 77-79. [Van Loon]