Protrepticus (προτρεπτικός sc. λόγος),
in de griekse letterkunde naam van geschriften die in
retorische vorm een opwekking (προτρέπτειν, 'opwekken,
aanzetten') bevatten om zich toe te leggen
op het geestelijk leven, in het bijzonder op de wijsbegeerte.
De oorsprong van het genre, dat verwant
is met paraenetische poëzie als die van
Hesiodus
en Theognis, moet in de kringen van de
sofisten
worden gezocht; de eerste van wie we
weten dat hij een p. schreef was
Antisthenes, de
grondlegger van de cynische school.
Aristoteles' P.
is verloren gegaan, maar goeddeels te reconstrueren
onder meer uit de P. van
Iamblichus. Van
Galenus bezitten
we een p. tot de beoefening van
de geneeskunde. Ook de verloren gegane dialoog
Hortensius van Cicero
behoorde tot het protreptische genre; de lectuur ervan bracht
Augustinus tot
de filosofie.
Lit. P. Hartlich, De exhortationum a Graecis Romanisque
scriptarum historia (Leipzig 1889). M. Ruch, L'Hortensius de
Cicéron (Paris 1958). K. Gaiser, Protreptik und Paränese bä
Platon (Stuttgart 1959). I. Düring, Aristotle's P. (Götetwrg
[Nuchelmans]
1961).