dynamische analyse, kola, positionele methode, lineair lezen, gewoon vooraan beginnen Deze pagina geeft theorie en praktijk om Latijnse en Griekse teksten als een moedertaalspreker te lezen, begrijpen en vertalen. De theorie: hoe werkt het en waarom werkt het? Cartoons: wat is per se niet de bedoeling Praktijk: dynalyse Praktijk: kola De theorie: hoe werkt het en waarom werkt het? De dynamische analyse is door R. Lenaers in zijn ARS LEGENDI (1970) uitgewerkt. Lenaers wil bij lezen/vertalen van teksten meteen bij het eerste woord beginnen en niet wachten tot de zin helemaal af is:      ... dat taal van nature mededeling is voor toehoorders. Wie luistert, kan echter niet construeren achteraf. Hij moet meedenken en -voelen met degene die tot hem spreekt, ja zelfs vooruitvoelen. Lenaers, R, s.j., ARS LEGENDI, Leuven 2e 1970, p. 25, 36-46. Hier vind je de betreffende pagina's (met dank aan Katja De Herdt). Een jaar later, in 1971, verschijnt een Memorandum van de commissie modernisering leerplan klassieke talen in Lampas 4 (1971) nr. 1, p. 37-64. Ook deze commissie (onder voorzitterschap van de professoren Sicking en Leeman) wil gewoon van voren naar achteren lezen (p. 63). Het hele memorandum en andere publicaties van de CMLKT vind je hier. Ook Alet Holwerda en Remco Regtuit propageren in 1999 de dynamische analyse, maar dan onder de naam lineaire aanpak van vertalen:       De dichter zal ervoor gezorgd hebben dat de tekst voor iedereen begrijpelijk was. Hij zal zijn informatie dus in de meest logische volgorde hebben gepresenteerd: het publiek had geen tekst in de hand om nog even terug te bladeren. ...      Wij 'knutselen' graag met de zinnen waarbij we de volgorde door elkaar halen om 'onze eigen Nederlandse volgorde te herstellen'. Maar het kan ook anders. Een schrijver zet niet zonder reden iets in een bepaalde volgorde. Waarom zouden we dan niet gewoon van voor naar achter lezen in plaats van te gaan 'husselen'? Holwerda, Alet, en Remco Regtuit, Vertaalvaardigheid Grieks. Aan de hand van Euripides' Bacchanten v. 170-198, Enschede z.j., p. [1] van 'Handleiding voor de leerling'. In 2002 bouwen Robert Peters en Leo Nellissen onder de naam dynalyse (dynamische analyse) een website om Latijnse teksten ook woord voor woord op het scherm te krijgen. De strategie bij deze vertaling lees je hier. Het gebruikte PHP-script (de technische kant) heeft Jan Paul Posma verzorgd. Lees Kristien Hulstaert, Latijn: lezen zien begrijpen. De positionele methode in de klas (2016) of de volgende artikelen van haar hand: "As the Romans read: belang van colometrie en tekstlay-out", in: Prora 2015/1, pp. 11-16, of "De tekst als film", in: Kleio 47.1-2 (2017-2018), pp. 50-66. Vergeet zeker niet de website te bezoeken. Daar is ook didactische materiaal te vinden. 2024: Remco Regtuit, In hapklare brokken? Of hoe een Griek zijn zinnen construeert. Lampas of meteen als pdf. 2024: Michiel van der Keur, Livius als film. Lezen volgens de positionele methoden. Lampas of meteen als pdf. Top Cartoons: wat is per se niet de bedoeling       "Er ist erst bei den Nebensätzen."       (complete cartoon)       "He hasn't gotten to the verb yet!" Top Waar moet je op letten als je via de dynamische analyse gaat lezen? De woordvolgorde heeft betekenis. Woorden sluiten nauw bij elkaar aan om een groter geheel te vormen. De schrijver kiest er bewust voor om zijn informatie in een bepaalde (tijds)volgorde te geven! Dus niet zomaar een onderwerp pakken en een pv grijpen en dan aan het 'knutselen' slaan. Volg de originele woordvolgorde op de voet! Denk actief mee met de schrijver: wat verwacht je dat er gebeurt op grond van de informatie die je al hebt. Deze informatie kan komen uit de inleiding op de tekst, uit al vertaalde zinnen, uit kennis van de antieke cultuur, uit aantekeningen bij de tekst. En toets deze verwachting dan kritisch aan het Latijn! En wat verwacht je dat er gebeurt op grond van je algemene huis-, tuin- en keukenkennis van de wereld? Als voorbeeld het Nederlandse woord 'beken'. De context maakt duidelijk wat de betekenis is in het Nederlands: Beken met kikkers ... of Beken, vuile dief, .... Houd er rekening mee dat bepaalde woorden dwingend (kunnen) zijn: elk voorzetsel heeft een zelfstandig naamwoord in een vaste naamval bij zich, op een werkwoord kan een A.c.I. volgen, een betrekkelijk voornaamwoord hoort bij een antecedent. Je grammaticale kennis moet dus in orde zijn! Bij de dynamische analyse vraag je je bij elk nieuw woord af wat het verband ervan is met de voorgaande woorden, wat de (grammaticale) functie is, wat de betekenis is. Vaak is er één mogelijkheid die een stuk waarschijnlijker is dan alle andere. Dan neem je die mogelijkheid en kijkt of in het vervolg van de zin die betekenis nog steeds zinvol is. Dit is meestal het geval. Loop je vast dan probeer je een andere betekenis. En je probeert ook te achterhalen waarom je een verkeerde keus hebt gemaakt. Misschien heb je een naamval of uitgang verkeerd geïnterpreteerd of heb je het woord verkeerd vertaald.      Dit nadenken over je fouten is erg belangrijk. Alleen zo kun je vooruitgang boeken! De dynamische analyse is niet de enige manier om teksten te vertalen. Je kunt ook eerst de zin lezen en dan gaan construeren: onderwerp pakken, persoonsvorm pakken, lijdend voorwerp pakken, enzovoorts.      Of de dynamische analyse de beste manier is om teksten te vertalen, is niet van belang. Van belang is alleen of het voor jou de beste manier is. Dus probeer het uit en besluit dan of je het wilt gebruiken of dat je terugkeert naar je oude manier. Je zult bij het vertalen af en toe vastlopen. Denk er dan aan dat je je woordenboek en je grammatica raadpleegt. Top Teksten via dynalyse Cicero | Ovidius | Seneca | Vergilius | Lingua Latina Met mouse-over krijg je het commentaar bij de voorgaande Latijnse woorden te zien. De letters zijn misschien wat klein: je kunt makkelijk de lettergrootte wijzingen door Ctrl-muiswiel en/of Crtl-+ te gebruiken.   Publii Vergilii Maronis Aeneis / CE Latijn 2016 I.1-11: alleen Latijn I.1-7: commentaar en vertaling I.8-11: commentaar en vertaling   Publii Ovidii Nasonis Metamorphoses I.1-4: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling   Lucii Annaei Senecae Epistulae Morales ad Lucilium Epistula 103 paragraaf 1: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling paragraaf 2: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling paragraaf 3: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling paragraaf 4: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling paragraaf 5: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling   Lingua Latina. Taal en Cultuur van de Romeinen. Deel 1. Ary van den Heuvel en Joanneke van den Heuvel, Houten 3e druk 2011 Les 2. Een les Latijn: alleen Latijn Les 3. In de thermen: alleen Latijn Les 4. Wat een stad!: alleen Latijn Les 5. Wachten op het Capitool: alleen Latijn Les 6. Op leven en dood, regel 1-14: alleen Latijn Les 6. Op leven en dood, regel 15-29: alleen Latijn Les 7. De brief, regel 1-14: alleen Latijn Les 7. De brief, regel 15-30: alleen Latijn Les 8. Goede raad voor Alexander, regel 1-12: alleen Latijn Les 8. Goede raad voor Alexander, regel 13-26: alleen Latijn Les 9. Een sterk verhaal, regel 1-18: alleen Latijn Les 9. Een sterk verhaal, regel 19-30: alleen Latijn Les 10. Goed gedaan, Marcus, regel 1-15: alleen Latijn Les 10. Goed gedaan, Marcus, regel 16-29: alleen Latijn Les 11. Gaius Octavius, regel 1-15: alleen Latijn Les 11. Gaius Octavius, regel 16-29: alleen Latijn Les 12. Geen geluk in het paleis, regel 1-13: alleen Latijn Les 12. Geen geluk in het paleis, regel 14-23: alleen Latijn   Marci Tulli Ciceronis Oratio Pro Caelio Paragraaf 1 zin 1: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling zin 2: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling Paragraaf 2 zin 1: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling zin 2: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling zin 3: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling zin 4: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling Paragraaf 58, door Suzanne Luger: alles: alleen Latijn of ook commentaar en vertaling Top Teksten via kola Grieks: Herodotus, Plato Latijn: CE'26, Cicero, Ovidius, Petronius, Plinius, Seneca, Tacitus Centraal Examen Latijn 2026: Cicero en Seneca over Vriendschap (door Michael Buijkx) Cicero, De officiis 3, 58-60 (dolus malus) Cicero, De republica 6, 13-20 (somnium Scipionis; deels) Cicero, Tusculanae Disputationes 1, 96-104 (geen angst voor de dood) Cicero, Tusculanae Disputationes 5, 57-62 (Dionysius, Damocles) Herodotus, Historiae 1, 8-13 (Gyges en Kandaules) Herodotus, Historiae 3, 39-43 (Polykrates van Samos) Herodotus, Historiae 3, 50-53 (Lykophron) Herodotus, Historiae 5, 90-91 (Hippias in Sparta) Herodotus, Historiae 5, 92 (Kypselos) Herodotus, Historiae 5, 92 (Periandros) Herodotus, Historiae 6, 109 (de slag bij Marathon) Herodotus, Historiae 6, 128-131 (Kleisthenes van Sikyon) Herodotus, Historiae 7, 157-162 (Gelon van Syrakuse) Ovidius, Metamorphosen 1, 452-567 (Apollo en Daphne) Ovidius, Metamorphosen 3, 129-252 (Actaeon; zonder hondenkataloog) Ovidius, Metamorphosen 8, 611-724 (Philemon en Baucis) Ovidius, CE 2023 Petronius, Satyricon 111-112 (weduwe van Efeze) Plato, Symposium, teksten CE 2020 (pdf) Plato, Gorgias, Symposium, Politeia, teksten CE 2024 (pdf) en (doc) Plinius, Epistula 3, 14 (slaven doden meester) Plinius, Epistula 4, 19 (aan Hispulla over Calpurnia) Plinius, Epistula 6, 16 (Vesuvius-brief) Plinius, Epistula 7, 5 (aan Calpurnia) Plinius, Epistula 7, 27 (spookhuis) Plinius, Epistula 8, 16 (dood slaven) Plinius, CE 2022, epistulae en panegyricus Seneca, Epistula 7 (amusement van de massa) Seneca, Epistula 28 (reizen) Seneca, Epistula 41 (god in ons) Seneca, Epistula 47 (omgang met slaven) Seneca, Epistula 60 (tevredenheid) Tacitus, Annales 13, 14-17 (Britannicus) Tacitus, Annales 15, 62-64 (Seneca) Top Met dank aan Michael Buijkx, Anne van Gameren, Kristien Hulstaert, Michiel van der Keur en Remco Regtuit. Mochten er onverhoopt rechten overtreden worden op/door/met deze site, stuur dan even een mailtje zodat de plooien recht kunnen worden gestreken. Leo Nellissen