Sibyllijnse boeken

Sibyllijnse boeken (latijn Libri Sibyllini), naam van een verzameling oudromeinse profetieën en rituele voorschriften. Volgens de overlevering zou een oud vrouwtje aan de romeinse koning Tarquinius (Priscus of Superbus) voor de prijs van 300 goudstukken negen boeken met profetieën te koop hebben aangeboden. Toen de koning de prijs te hoog vond, wierp het vrouwtje er drie in het vuur en verdubbelde de prijs voor de overige zes. Tarquinius veranderde niet van mening, waarna het vrouwtje er weer drie in het vuur wierp en opnieuw de prijs van de resterende drie verdubbelde. Tenslotte kocht de koning, op raad van de auguren, deze drie voor 1200 goudstukken. Het oude vrouwtje bleek de Sibylle van Cumae geweest te zijn. De boeken werden bewaard in de kelder van de tempel van Juppiter Capitolinus en in tijd van nood geraadpleegd door de Decemviri - sinds Sulla Quindecimviri - sacris faciundis, doch slechts op bevel van de senaat. Zo werd op aanwijzing van de Sibyllijnse boeken o.a. de cultus van een aantal nieuwe goden in Rome ingevoerd: van Ceres, Liber en Libera (496), Apollo (433), Aesculapius (293) en de Magna Mater (204), alsmede diverse nieuwe riten, zoals het lectisternium en de ludi saeculares.

Toen de boeken in 83 vC bij de brand van het Capitool verloren waren gegaan, bracht een staatscommissie na veel speurwerk, o.a. te Erythrae, een nieuwe collectie bijeen. Keizer Augustus liet deze overbrengen naar de Apollo-tempel op de Palatijn. Ze werd ook in de keizertijd nog geregeld geraadpleegd, totdat Stilicho ze ca. 400 liet vernietigen.

De legende van de herkomst der Sibyllijnse boeken uit Cumae is vermoedelijk pas in de 2e eeuw vC ontstaan. De boeken dragen hun naam dan ook ten onrechte, hetgeen ook blijkt uit het feit dat zij, blijkens de historische gegevens over hun raadpleging, niet zozeer profetieën bevatten als wel aanwijzingen voor de verzoening van ongunstige voortekenen (prodigium). Dit wijst veeleer op etruskische oorsprong; in de loop van de tijden kunnen dan, onder invloed van de Apollo-cultus, aan de oude kern griekse orakels zijn toegevoegd. De Sibyllijnse boeken hebben geen relatie met de z.g. Sibyllijnse orakels of Oracula Sibyllina.


Lit. A. Rzach (PRE 2A, 2103-2117). - W. Hoffmann, Wandel und Herkunft der sibyllinischen Bücher in Rom (Diss. Leipzig 1933). [Nuchelmans]


Register