Sibyllijnse boeken
Sibyllijnse boeken (latijn Libri Sibyllini), naam van
een verzameling oudromeinse profetieën en rituele
voorschriften.
Volgens de overlevering zou een oud
vrouwtje aan de romeinse koning
Tarquinius
(Priscus of
Superbus) voor de prijs van 300 goudstukken
negen boeken met profetieën te koop hebben
aangeboden. Toen de koning de prijs
te hoog
vond, wierp het vrouwtje er drie in het vuur en
verdubbelde de prijs voor de overige zes. Tarquinius
veranderde niet
van mening, waarna het
vrouwtje er weer drie in het vuur wierp en opnieuw
de prijs van de resterende drie verdubbelde.
Tenslotte
kocht de koning, op raad van de auguren,
deze drie voor 1200 goudstukken. Het oude vrouwtje
bleek de
Sibylle van Cumae geweest te zijn.
De boeken werden bewaard in de kelder van de
tempel van Juppiter Capitolinus en in tijd van
nood
geraadpleegd door de
Decemviri -
sinds
Sulla
Quindecimviri - sacris faciundis, doch slechts op
bevel van de senaat. Zo werd op aanwijzing van de
Sibyllijnse boeken
o.a. de cultus van een aantal nieuwe goden in
Rome ingevoerd: van
Ceres,
Liber en Libera
(496),
Apollo (433),
Aesculapius (293) en de
Magna Mater (204), alsmede diverse nieuwe riten,
zoals het
lectisternium en de
ludi saeculares.
Toen de boeken in 83 vC bij de brand van het
Capitool verloren waren gegaan, bracht een staatscommissie
na veel speurwerk, o.a. te Erythrae, een
nieuwe collectie bijeen. Keizer
Augustus liet deze
overbrengen naar de Apollo-tempel op de Palatijn.
Ze werd ook in de keizertijd nog geregeld geraadpleegd, totdat
Stilicho ze ca. 400 liet vernietigen.
De legende van de herkomst der Sibyllijnse boeken uit Cumae is
vermoedelijk pas in de 2e eeuw vC ontstaan. De
boeken dragen hun naam dan ook ten onrechte,
hetgeen ook blijkt uit het feit dat zij, blijkens de
historische gegevens over hun raadpleging, niet
zozeer profetieën bevatten als wel aanwijzingen
voor de verzoening van ongunstige voortekenen
(prodigium). Dit wijst veeleer op etruskische
oorsprong; in de loop van de tijden kunnen dan,
onder invloed van de Apollo-cultus, aan de oude
kern griekse orakels zijn toegevoegd.
De Sibyllijnse boeken hebben geen relatie met de z.g. Sibyllijnse
orakels of Oracula Sibyllina.
Lit. A. Rzach (PRE 2A, 2103-2117). - W. Hoffmann, Wandel
und Herkunft der sibyllinischen Bücher in Rom (Diss.
Leipzig 1933).
[Nuchelmans]